 |
|
 |
|
Ahmet KAYA
Ahmet Kaya, Malatya'da bes ?ocuklu bir ailenin en k???g? olarak 1957 yilinda d?nyaya geldi. Mensucat is?isi bir baba, ?ocuklarini yetistirmekle y?k?ml? bir anne ve diger d?rt kardesle birlikte ge?en ?ocukluk... Babasi, neredeyse onun boyu kadar olan bir baglama ile eve geldiginde mutlulugun bu oldugunu d?s?n?r. Dokuz yasindadir daha. 24 Temmuz Is?i Bayrami'nda sahneye ?ikarirlar onu, bir daha unutmaz bunu...
Yaz tatillerinde, ya plak?ida ya da tanidiklarin minib?s?nde ?alisir. ?alistigi plak?i d?kkanina gelerek Ruhi Su'nun plaklarini satin alan , bol pa?ali pantolonlar giyen uzun sa?li 68'lilerden etkilenen bir gen?tir artik...
Mensucat fabrikasindan emekli olan babasi, daha iyi bir yasam i?in Istanbul'a g?? eder. Istanbul / Kocamustafapasa'ya yerlesirler. Ahmet Kaya'nin ilk izlenimi 'korku'dur. Bu devasa kentin i?inde tutunup-tutunamayacagi korkusudur bu..
Ahmet Kaya, orta?grenimini tamamlamaya ?alisirken yetmisli yillarin toplumsal akisinin i?inde bulur kendini ve kendisi gibi olanlarla bulusur. Ora'dan, gelmis olmanin, '?teki' olmanin farkliligini, bu yeni k?lt?r ve yasam bi?imi ile i? i?e yasar. T?rk?ler, devrimci marslar, Ruhi Su dinlemeye baslar. Daha sonraki yillarda da bu m?zikal yapidan etkilendigini inkar etmez, ama kendisini ve kendi sesini arama ?abasi hi? bitmez. B?t?n bos zamanlarda baglama ?alip sarkilar s?yler. Ilk bestelerini tam da bug?nlerde yapar. Bogazi?i ?niversitesi'nde bir panelde Ruhi Su'yla karsilasir. Ustayi ?ok sevse de yetmeyen birseyler vardir Ahmet Kaya i?in, bunu ifade etmeye ?alisir Ruhi Su'ya ve onun talebi ?zerine de, 'Mahsus Mahal' t?rk?s?n? kendince yorumlar. Baglamanin sapini tutan Ruhi Su, 'B?yle baglama ?alinmaz! B?yle d?ver gibi ?alinmaz' der. Oysa Ahmet Kaya'daki sadece 'kendisi gibi olma' ?abasidir. Farkli arayislar i?ersindedir ve o yillarda yaptigi m?zigi bile 'Arayis M?zigi' diye ifade eder. Ondaki yapisal muhaliflik, yillar sonra verdigi ilk resitalde, 'Baglama B?yle De ?alinir' basligiyla konser afislerine yansir.
Bir yandan m?zikal arayislarini s?rd?ren Ahmet Kaya, diger yandan da, inanmanin, sira disi olmanin, hayati degistirme idealizminin ve gen?liginin dinamizmiyle toplumsal muhalefet i?ersindeki yerini de belirler.
Seksenli yillar onun hayatini da kalin ?izgilerle belirleyecektir.
Seksenli yillarin basi talihsizliklerle ge?er. Evliligi biter, bebegi ondan ayri b?y?yecektir ve bu yeni duyguyu yenmek ?ok zordur. Bu d?nem, bestelerinin de giderek olgunlastigi d?nemlerdir. Sadece m?zikle kendini ifade eden Ahmet Kaya, 1985 yilina geldiginde kararini verir. 'Zamanidir' deyip, koltugunun altina sarkilarini alip, Unkapani'nin yolunu tutar. Dinleyenlerin hi?bir kategoriye koyamadigi bu m?zige kimse baslangi?ta y?z vermez. Sonraki g?nlerde arkadas yardimlari ve kendi olanaklari ile ilk alb?m?n? yapar. Ama alb?m o yillarin tahamm?ls?zl?g? ile hemen toplatilir. Yapilan itiraz sonu? verir. Olay gazetelere yansir, Ahmet Kaya'nin 'Aglama Bebegim' adli ilk alb?m? Danistay karariyla 'serbestir' artik!
Bu arada ?niversite ?grencileri, dar gelirliler, 12 Eyl?l darbesinden nasibini almis-?esitli kesimlerden tutuklu yakinlari, T?rkiye'de demokrasiyi yeniden insa etmeye kararli kitle ?rg?tleri, sivil toplum kuruluslari yavas yavas Ahmet Kaya'nin dinleyici profilini olusturmaya baslar.
Kisa bir s?re sonra ikinci alb?m? "Acilara Tutunmak" i yapar Ahmet Kaya..Onu sarsan b?t?n toplumsal-siyasal duyarliligini ?retimine yansitmakta, b?t?n insani birikimini sarkilarina tasimaktadir artik. Ahmed Arif, Enver G?k?e, Hasan H?seyin Korkmazgil gibi, ayni duyarliligin siirdeki tasiyicilariyla bulusmakta ve siir bestelemektedir. Bu alb?m?n repertuar ?alismasi sirasinda, s?recin ortak acilarindan nasibini almis ve y?regi onunla ayni yerde kesisen G?lten Hayaloglu ile tanisir. St?dyo kayitlarinda birliktedirler artik.
???nc? alb?mde G?lten, o siralar tutuklu olan ve idamla yargilanan Nevzat ?elik'in 'Safak T?rk?s?' isimli siirini getirir ve "bunun mutlaka bestelenip, en genis kesimlere dinletilmesi gerektigini' s?yleyerek Ahmet Kaya'nin ?n?ne koyar. Baslangi?ta bu 'serbest' siirin bestelenmesinin zorlugundan s?z etse de, bu siiri kismen besteler ve alb?me de ayni adi verir, 'Safak T?rk?s?' ! G?lten'le birlikte 'i?erden' esen bu r?zgari almis, ?lkenin g?ndemindeki idam cezalari ve hapishanelerde bulunan binlerce insanin ve onlarin ailelerinin i?inde bulundugu durumu sarkilastirmistir..12 Eyl?l yillari, kendi anayasasi ve b?t?n karanligi ile h?k?m s?rmektedir hayat ?zerinde. Ahmet Kaya'nin sesi ve sarkilari, ?rg?ts?z ve daginik muhalefetin sesiyle bulusmakta ve neredeyse ve giderek bir 'Itiraz M?zigi' sekillenmektedir artik.
'An Gelir' isimli d?rd?nc? alb?m?nde Attila Ilhan, Hasan H?seyin Korkmazgil ve ?lk? Tamer'in siirlerini besteleyen Ahmet Kaya, yeni arayislar i?erisine girmis, besteciligi ile ilgili kendisini epeyce gelistirmistir. Ilk ?? alb?mde aranj?r olarak kendi ?abalarinin yani sira Sezer Bagcan, Oguz Abadan gibi isimlerle ?alisan Ahmet Kaya, d?rd?nc? alb?mde Osman Ismen ile ?alismaya baslar ve bu beraberlik uzun yillar s?rer...
Besinci alb?m, 'Yorgun Demokrat' ta, ?nl? sairlerin yani sira yeni bir isimle, Yusuf Hayaloglu'yla ?alismaya baslar. Bu dogru bulusma, ayni k?lt?r?n ?ocuklarinin bulusmasidir. G?lten, uzun yillardir siir yazan agabeyi ile esini tanistirmis ve ikisinin baskisi sonucunda Hayaloglu sarki s?zleri yazmaya baslamistir. 'Yorgun Demokrat'la baslayan bu ?retim ortakligi, Ahmet Kaya m?ziginde Yusuf Hayaloglu ile sonuna kadar s?recek uzun ve verimli bir ?alismanin baslangicini olusturur. 'Yorgun Demokrat' isimli bu alb?m, gerek d?nemi gerekse i?erigi bakimindan yine T?rkiye'nin toplumsal gidisatina denk d?sm?s ve 12 Eyl?l d?neminin etkisini ?zerinden atmaya ?alisan milyonlarca demokratin durumunu dile getirmistir.
Alb?m ?alismalarina paralel olarak halk konserleri de yapar Ahmet Kaya. G?sterilen ilgi, katilim ve ?oskuya ragmen, ?lkenin bir?ok yerinde 'sakincali' bir sarkicidir artik O. Dinleyicisiyle bulusamamak onu ?zmektedir..
Altinci alb?m?nde "Baskaldiriyorum" der. Yeni bir Yusuf Hayaloglu-Ahmet Kaya ?alismasidir bu ve d?nemle ?ok ?rt?s?r. ?lke ?ok yavas ta olsa Eyl?l karanligindan ?ikma ?abasi i?ersindedir. ?ok agir seyreden bu 'sivillesme' s?recine, 'i?erden' yeni yeni ?ikanlar katilmakta ve bu sarkilar, sesi susturulmaya ?alisilmis kalabaliklara b?t?n heyecaniyla ulasmaktadir. Konserlere binlerce insan gelmekte ve bu ge?is s?recini Ahmet Kaya ile birlikte yasamaktadirlar. Bu arada yeniden baba olur ve sevgili kusu Melis d?nyaya g?zlerini a?ar.
Kisa bir s?re sonra, 'Resitaller 1 ' ismiyle, canli konser kayitlarinin da oldugu alb?m ulasmistir dinleyiciye. Ahmet Kaya b?t?n ?retkenligi ve b?t?n dinamizmi ile bir yandan yeni sarkilar yaparken, diger yandan da soluklanmaya ?alismaktadir.
Yasadigi topraklardaki hi?bir aciya kayitsiz kalmayan ve bu acilarin tamamina sarkilariyla deva olmaya ?alisan Ahmet Kaya, ?lkesinin bir b?lgesinde baslamis olan ve nasil s?recegine iliskin ip u?larini da i?inde barindiran s?reci "Iyimser Bir G?l" le, diger adiyla "Kod Adi Bahtiyar"la karsilar. Resitaller 1 adli alb?mden sonra, bu onun 8. alb?m?d?r ve 90'li yillari b?yle karsilar Ahmet Kaya.
Yasaklanmayan konserlerinde okudugu t?rk?lerin bir ?oguyla "Resitaller 2" isimli alb?m? yapar. Halk m?zigine olan tutkusu ve t?rk?leri yorumlayis bi?imi ve geleneksel m?zikteki performansini da bu alb?mle sunmustur. Onun m?zigini besleyen asil kaynak halk m?zigidir ve t?rk?lerden en ?ok kendisi etkilenmektedir. Artik alistigi satis rekorlarindan birini daha yakalar bu alb?mle.
Konserlerinin bir ?ogunda kendisine baglamasiyla eslik eden Ahmet Ko?'la, onuncu alb?m? olan 'Sevgi Duvari" nin hazirliklarina baslar. Can Y?cel'in ayni isimli siirini bestelemis olan Ahmet Kaya, bu alb?m? 'vazge?ilmezlerim' dedigi Yusuf Hayaloglu ve Osman Ismen'siz hazirlayarak, gen? bir aranj?re de sans vermek istemistir. Yine ilk defa bu alb?mde, gazeteci Ali ?inar'in siir ve sarki s?zlerine yer veren Ahmet Kaya, arkasina bakmadan y?r?mektedir yolunu.
Olgunluk ?aginda ?lkesinin i?inde bulundugu olumsuzluklara, mevcut gidisata ve sistemin hosnut olmadigi her yanina sarkilarla m?dahale etmeye ?alisan bir 'muhaliftir' o ve sarkilari her yerdedir artik.
Giderek basi, siklikla derde girer, bir?ok yerde konser verememenin yani sira alb?mleri 'sakincali' bulunup kismen de olsa toplatilir. Bu s?recin sarkilarina yansimasi ka?inilmazdir. Yeni alb?m?n adi 'Basim Belada'dir o y?zden. Ahmed Arif, Attila Ilhan ve Yusuf Hayaloglu'nun siirleri ve sarki s?zleri Ahmet Kaya m?zigi ile biraraya gelir. 11. alb?m yine inanilmaz satislara dogru giderken, artik tam olarak sekillenmis olan Ahmet Kaya m?ziginin taklitleri de giderek ?ogalmaya baslar. Farkli siyasal kesimlerden m?zisyenler onun m?ziginden esinlenmekte ve s?recin basinda ad konamayan bu m?zik, listelerde de yerini alip, kendine bilboardlar a?maya baslar. Medya, aranan tanimi bulmustur ve Ahmet Kaya'nin b?t?n itirazina ragmen, bu t?r '?zg?n' olarak tanimlanmaya baslanir.
12. alb?m? 'Dokunma Yanarsin' ile birlikte hayatinda da bir takim degisiklikler g?ndeme gelir. Yeni firmalar ve yeni prod?kt?rlerle emeginin karsiligini alma ?abasina girer. Yine agirlikta Yusuf Hayaloglu s?zleri vardir ve giderek ?zdeslesen bu ortak ?retim s?reci ayni verimlilikte hizla yol almaktadir.Bu yeni s?re?te de milyonluk satislara imza atar Ahmet Kaya. T?rkiye'yi sarkilarina fon yapmis, ne istedigini bilen olgun bir Ahmet Kaya m?zigi vardir artik.
13. Alb?m olan "Tedirgin", sesinin rengini ve olgunlugunu g?n?n teknik imkanlariyla bulusturdugu bir ?alismadir. Yeni ve m?zigine daha profesyonel bir destek sunacagina inandigi bir firmaya transfer olur bu alb?mle. 90'li yillar, beklenen ve ?zlenen ?zg?rl?kleri sunmak yerine, T?rkiye ?zerindeki gri havanin devam ettigi yillardir. Ve ?lkenin ?n?n? a?masi gereken sanat yine hep tehdit altinda, aydinlar yine 'tedirgin' dirler. Ahmet Kaya, hayata sarkilariyla ve muhalif durusuyla m?dahale etmeye devam etmektedir.
Ve 14. alb?m "Sarkilarim Daglara" hazirlanir. Kendi s?z ve m?ziklerinin agirlikta oldugu bu alb?mde, ilk defa G?lten Kaya'da bir sarki s?z? yazmis ve yol arkadasini yine yalniz birakmamistir. Ahmet Kaya dinleyicisini yeni ve g??l? bir isimle daha tanistirir; Orhan Kotan. Uzun yillar bir Kuzey Avrupa ?lkesinde s?rg?n yasayan bu K?rt sairi ile bulusmasi tesad?fi degildir Ahmet Kaya'nin.. Ve sarkilarini daglara s?ylemesi de..90'li yillarin ikinci yarisina dogru ?lkenin bir tarafi ciddi bir savasin b?t?n sonu?larini ve acilarini yasarken ve daglarda gen? insanlar ?l?rken, Ahmet Kaya bu ger?egi de sarkilarina tasimis ve toplumcu yanini bir kez daha koymustur dinleyicisinin ?n?ne. Alb?m ?ok b?y?k satis rakamlarina ulasir.
Umutla beklenen ve ?zellikle Ahmet Kaya'nin ifade edis bi?imiyle 'Tam bagimsiz ve Ger?ekten Demokratik bir ?lke" ?zlemi her ge?en yil biraz daha ertelenmekte, hem savasin sonu?lari hem 'kayiplar' gibi bir ger?ekle karsi karsiya olmak onun duygularini bir kez daha ayaklandirmaktadir. 15. alb?m?n adi bile T?rkiye'nin i?inde bulundugu durumu sembolize etmektedir; "Beni Bul"..
Ahmet Kaya ger?egini artik herkes kabul etmektedir. ?iktigi her televizyon programi reyting yapmakta, onunla yapilan r?portajlar yazili basinda satis artirmakta, Ahmet Kaya dergi kapaklarindaki hakli yerini almaktadir artik. Esi G?lten'le birlikte kendi isimlerinin bas harflerini tasiyan bir prod?ksiyon sirketi kurup (GAK PRODUCTION), iyi ve nitelikli m?zik yapan herkese kapilarini sonuna kadar a?mislardir. Simdi b?t?n birikimlerini paylasma zamanidir onlara g?re. Ahmet Kaya, ?retkenligini baska bir alanda daha deneyip, bir ulusal TV kanalinda "Ahmet Abi'nin Vapuru" isimli bir program yapmaya baslamis, yine 'vazge?ilmezi' Yusuf Hayaloglu ve esi G?lten'le yogun ve yorucu bir performans i?in kollarini sivamistir.
'Gak Production'da, Kent Ozanlari isimli ?agdas halk m?zigi yapan bir grup ve on yildir asistanligini yapan ?etin Oraner'in alb?mlerine de yapimci olarak imza atan Ahmet Kaya, bu arada kendi s?recini de devam ettirmekte ve hep ama?ladigi bir seyi ger?eklestirmek istemektedir. Yillar ?ncesinin teknik imkanlariyla az kanalli st?dyolarinda kaydettigi sarkilara yeniden d?zenlemeler yaptirmak ve giderek oturan ses rengiyle o sarkilari yeniden okumak istemektedir. "Yildizlar ve Yakamoz" isimli 16. alb?m fikri de b?yle olgunlasir.
Yaptigi her alb?mde, haftalarca-aylarca m?zik listelerinin en ?st sirasina yerlesen ve basari grafigini her defasinda, her yeni ?r?n?yle y?kselten Ahmet Kaya, her yil d?zenlenen ve neredeyse geleneksellesen ?d?l t?renlerinde birinciligi kendi dalinda hi? kimseye birakmadan onlarca ?d?l almaya devam eder.
Bu basariyi "Dosta D?smana Karsi" adli 17. alb?m? izler. Artik alistigi basarilardan birinin daha keyfini yasarken, Magazin Gazetecileri Dernegi'nin d?zenledigi 'Yilin M?zik Yildizi' ?d?l t?reninde de yerini alir. B?t?n m?zikal s?reci boyunca, onu rahatsiz eden ve ?aga ve ?ok sevdigi ?lkesine yakistiramadigi her seye m?zigiyle cevap veren Ahmet Kaya, tam da o siralar yeni bir alb?m ?alismasi i?in kollari sivamis, repertuarini olusturmus ve yani basimizda yok sayilan bir k?lt?r?n ve bir dilin acisini, alistigimiz bi?imde sarkilarina tasima ?abasi i?ine girmistir. Yeni alb?m?nde, hi? bilmedigi halde bu dile bir selam g?ndermek ve bu kardes halkin y?regine seslenmek istemistir.
?d?l?n? alirken yaptigi tesekk?r konusmasinda yeni ?alismasindan ve bunun ger?eklesecegine dair inancindan s?z etmek istemistir. Masum bir t?rk? s?ylemek isteginin, hazin bir ?yk?n?n baslangicini olusturdugu o ?d?l gecesi, Ahmet Kaya s?recinde bir milata d?n?secektir. Akil almaz bir lin? girisimi ile hukuki savunmasini yapmis ve turnesini ger?eklestirmek ?zere Avrupa'ya gitmistir. Bu, onun ?ok sevdigi ?lkesine bir daha ve asla d?nemeyecegi bir yolculuktur. Kayitlarini ve okumalarini bitirdigi son alb?m? "Hos?akalin G?z?m" tam bir veda alb?m?d?r ve onun sevgili yol arkadasi G?lten Kaya'ya emanettir artik..Paris'te yasadigi fiili s?rg?n s?reci ve k?klerinden koparilmis olmanin acisiyla, 16 Kasim 2000 yilinda, arkasinda inanilmaz bir durus, dosdogru bir imaj, hayran olunacak bir onur ve hayatlarimizin ?zerine serpilmis g?ller gibi duran y?zlerce sarki birakarak gitmistir.. B?t?n acisini i?ine gizleyerek, birka? ay i?ersinde bu son alb?m?n mix, editing-mastering ?alismasini tamamlayan G?lten Kaya, b?y?k bir kararlilikla Ahmet Kaya'yi hayata tasimaya. yola devam etmeye karar vermistir.
Bu ?alismanin arkasindan, 20 sanat?i ile, belki d?nyada bile ilk kez denenen bir saygi alb?m? yapmaya karar vermis ve ?n hazirligi 1 yil s?ren bu ?alismayi DINLE SEVGILI ?LKEM adiyla sunmustur Ahmet Kaya sevenlerine. Alb?m ?ok b?y?k ilgi g?rm?s ve yillardir sesi kisilmaya ?ilisilan Ahmet Kaya,yollarda,meydanlarda,alanlarda yeniden sarki s?ylemeye baslamistir.
Yoklugunun her yil d?n?m?nde Ahmet Kaya'yi yine onun sarkilariyla selamlamak isteyen G?lten Kaya, bu defa arsivde kalmis ve hen?z hi? g?n isigina ?ikarilmamis Ahmet Kaya sarkilarinin teknik olarak hazirlayip, BIRAZ DA SEN AGLA ismiyle sunmustur. Bu album kapaginda Ahmet Kaya'nin, Taksim Meydaninda, ayni isimli alb?m?n?n kapagina bakarken g?r?lmesi, onun varliginin ve yasadiginin bir simgesi olarak tasarlanmistir.
GAM PRODUCTION olarak yola devam eden G?lten Kaya, bu ?alismanin arkasindan BASIM BELADA ismiyle yayinlanan Ahmet Kaya ile ilgili kitabi T?rk?e ve K?rt?e olarak yeniden yayimlayip, GAM YAYINCILIK olarak, Ahmet Kaya gelecege tasima m?cadelesini devam ettirmektedir.
Profesyonel s?reci boyunca onun m?ziginde ?esitli isimler bulunmussa da Ahmet Kaya, kendisini hep toplumcu-ger?ek?i sanat kategorisinde g?rm?st?r. D?nyada 'protest m?zik' olarak tanimlanan bu t?r?n ?lkemizdeki ?nemli temsilcilerinden olan Ahmet Kaya'nin en belirgin ve ayirdedici tarafi, m?ziginde geleneksel motiflerle ulusal k?lt?r degerlerinden yola ?ikmasi ve m?zikalite a?isindan evrensele yaklasmasidir. Ahmet Kaya, toplumsal s?re?ten hi? kopmadan m?zigini yapmis, hep T?rkiye'nin siyasal ve toplumsal gidisatina paralel bir seyir izlemistir.
T?rkiye'de her s?yledigi s?z ve sarkisi olay olan Ahmet Kaya hakkinda bir?ok dava a?ildi ve kendi deyimiyle Emniyet M?d?rl?kleri ve Devlet G?venlik Mahkemeleri onun ikinci adresi oldu. Bu baskilara ragmen, ulusal kimliginin kabul g?rmesi ugruna son yolculuguna ?ikan Ahmet Kaya
hakkinda, yurtdisinda verdigi konserlerde, genel i?erigi 'vatana ihanet' olan su?lamalarla ?esitli davalar a?ildi. Bu davalardan biri Kaya' nin 3 yil 9 ay hapis cezasi almasiyla sonu?landi. Bu dava, bir ?st Mahkeme olan Yargitay tarafindan sonu?landirilmadan aramizdan ayrilan Ahmet Kaya'ya, diger davalardan ise, durusmalara katilmadigi ve ifade vermedigi gerek?esiyle giyabi tutuklama kararlari verildi. MGD ?d?l gecesinde yaptigi konusmadan dolayi a?ilan dava beraatle sonu?landi.
Adini tarihin koyacagi bu s?rg?n yillarinda, ?lkesinden tecrit edilmenin acisini ve vatan hasretini sadece kendi koynuna gizleyerek yasamanin ve kocaman bir haksizligin sonucunda, 'Memleket Hasreti'yle ayrildi aramizdan.
Ahmet Kaya gerek yasamiyla ve sarkilariyla ve gerekse de muhalif durusuyla T?rkiye'nin yakin tarihine ?nemli bir not d?serek ?l?ms?zlesti. "Masum bir t?rk? ve hazin bir ?yk?yd?" koca bir hayattan onun payina d?sen... Simdilerde ise 'Yildizlar ve ?icekler" ?lkesinde..
O, Paris Kom?narlariyla ve d?nyanin en ?nemli muhalifleri ve aydinlariyla birlikte Pere- Lachaise mezarliginda yatarken, bize durusu ve sesi kaldi.
28.10.1957 / ............
|
 |
 |
|
 |
|
|
