|
Charlie Chaplin (1889 - 1977)
![]()
Amerikan yapimi sessiz filmlerde canlandirdigi acinacak halde, ama ayni zamanda komik k???k serseri (Sarlo/Charlot) karakteriyle d?nya ?apinda ?n kazandi. 1914'te oynadigi ilk filmini izleyen iki yil i?inde ABD'nin en taninmis kisilerinden biri olmus, 1920'lerin baslarina gelindiginde filmlerinin sagladigi gelirlerin y?ksekligi karsisinda hi?bir istedigi ?creti ?deyemez hale gelmis, o da ancak yapimciligini kendisinin ?stlendigi filmlerde rol almistir. 1920'lerin sonlarinda sesli sinemaya ge?ilmesinden sonra yalnizca birka? filmde g?r?nmekle yetinmesine karsin, ilk d?nem filmlerinin sinema klasikleri olarak degerlendirilmesi ve yeni izleyici kitlelerince de ilgi g?rmesi nedeniyle ?n?n? hemen hi? yitirmemistir. Uzun metrajli b?y?k komedi filmleri arasinda The Kid (1921;Yumurcak), The Gold Rush (1925;Altina H?cum), City Lights (1931;Sehir Isiklari), Modern Times (1936;Asri Zamanlar) ve The Great Dictator (1940;Sarlo Diktat?r) sayilabilir.
Ingiliz sinema oyuncusu ve y?netmeni Charlie Chaplin (asil adi Charles Spencer Chaplin), 16 Nisan 1889'da Ingiltere'nin baskenti Londra'da d?nyaya geldi. 25 Aralik 1977'de Isvi?re'de ?ld?. Her ikisi de m?zikhol oyuncusu olan annesi Hannah ve babasi Charles Chaplin'den, daha k???k yasta sarki s?yleyip dans etmesini ?grenmisti. Ilk kez sekiz yasindayken, bir klog dansi g?sterisi olan "Eight Lancashire Lads" (Sekiz Lancashire'li Delikanli) ile sahneye ?ikti. Babasinin bundan kisa bir s?re sonra ?lmesi, annesinin de sik sik akil hastanesine girip ?ikmasi y?z?nden Chaplin'in ?ocukluk yillari, yatili okul ve yetimhanelerde sikintiyla ge?ti. Bu d?nemde bazen ge?ici sahne isleri buldu, bazen de sokaklarda yasamak zorunda kaldi.
On yedi yasindayken, ?vey agabeyi Sydney kendi ?alistigi ve ?esitli danslar, oyunlar, komedi programlari sunan Fred Karno vodvil toplulugunda ona is buldu. 1913'e degin Karno'yla ?alisarak sayisiz m?zikhol skecinde oynayan Chaplin, o yil filmlerde rol almak ?zere Keystone'un tek makaralik slapstick filmleri yapimcisi Mack Sennett, Chaplin'i Karno turnesi sirasinda New York'tayken fark etmisti. Chaplin Aralik 1913'te 150 dolar haftalikla sinema yasamina adim atti ve bir daha da sahneye d?nmedi.
Chaplin, melon sapka, dar bir frak ceketi, bol pantolon, b?y?k ayakkabilar, biyik ve bastondan olusan ?nl? g?r?n?m?n? ikinci filmi olan Kid Auto Races at Venic'te (1914,Venedik'te Ufakliklar Oto Yarislari) yaratti. Ama bu tipin ?zellikleri hen?z tam anlamiyla olusmamisti. Bununla birlikte, haftada iki film gibi b?y?k bir hizla ?evrilmesine karsin, Chaplin komedileri olagan?st? bir basari saglamisti. Kisa bir s?re sonra Chaplin'in kendi filmlerini y?netmesine izin verildi, ?creti de gitgide astronomik rakamlara ulasti. 1915'te Essanay sirketinden haftada 1. 250 dolar, 1916'da Matual sirketinden haftada 10 bin dolar ve ayrica s?zlesme i?in 150 bin dolar, 1917'de de First National sirketinden sekiz film i?in 1 milyon dolar aldi. Iki yil sonra, d?nemin ?nde gelen yildizlari Mary Pickford, Douglas Fairbanks ve ?nl? y?netmen D. W. Griffith ile, her birinin kendi filmlerinin dagitimini bagimsizca y?r?tmesi kosuluyla, United Artists'i kurdu. First National ile olan s?zlesmesi The Pilgrim (1923;Sarlo Haci) filmiyle sona erdikten sonra, 1966'da Universal i?in yaptigi A Countess from Hong Kong'a (Hong Kong'lu Kontes) degin filmlerini yalnizca kendi sirketi adina ?ekti.
Chaplin'in bu hizli y?kselisi bir ?l??de, filmlerinin pazarlamasinda, konularindan ?ok filmde oynayanlarin ?nemli oldugu yildiz sisteminin gelismesinden kaynaklaniyordu. Aslinda Pickford, Fairbanks ve baskalariyla birlikte Chaplin'in perdedeki kisiliginin halk tarafindan b?y?k bir coskuyla kabul g?rmesi de, bu sistemin yerlesmesinde olduk?a etkili oldu. Chaplin The Tramp'te (1915;Sarlo Serseri), yarattigi k???k serseri tipini yalnizca eglendirici degil, ayni zamanda sevimli de kilabilmek amaciyla, sempatikliginin de altini ?izmeye basladi. Kendi filmlerinin hem yildizi, hem y?netmeni, hem de yazari oldugu i?in, Sarlo karekterinin i?erdigi anlamlari irdelemek i?in essiz bir konumdaydi. Bir elestirmenin "zenginlerin bakis a?isindan ?izilmis bir yoksul tipi" olarak tanimladigi, Chaplin'in "k???k adam" dedigi Sarlo, Easy Street (1917;Sarlo Polis), Shoulder Arms (1918;Sarlo Asker), Yumurcak, Altina H?cum, Sehir Isiklari, Asri Zamanlar ve ilk sesli filmi olan Sarlo Diktat?r gibi filmlerde gelisti. Chaplin'in kendi yasamindan ?izgiler tasiyan Limelight'ta (1952;Sahne Isiklari) kisa da olsa, yeniden g?z?kt?.
Chaplin'in ?ok hareketli bir ?zel yasami oldu. D?rt evliliginin ??? filmlerinin basrol oyunculariyla, 1918'de Lita Grey ve 1936'da Paulette Goddard'la ger?eklestirdi. 1943'te oyun yazari Eugene O'Neill'in kizi Oona O'Neill'le evlendi. Ilk iki bosanmasi ve 1944'te kendisine a?ilan babalik davasi sansasyon yaratti. Chaplin 1942'de, savasta Almanlara karsi ikinci bir cephe ?agrisinda bulundugunda gene mansetlere ?ikti. Siyasal tavrina y?neltilen saldirida, hi?bir zaman ABD vatandasligina ge?memis olmasinin payi da vardir. Mavi Sakal ?yk?s?n?n igneleyici bir uyarlamasi olan Monsieur Verdoux (1947), pek ?ok ?evrenin yani sira Amerikan ordusunu da olduk?a sinirlendirdi. ABD h?k?metinin vergi borcu i?in sikistirmasi, ayrica bazi politikaci ve k?se yazarlarinin yikici etkinliklerle iliskisi oldugunu ileri s?rmeleri ?zerine Chaplin 1952'de ?lkeyi terk etti. Geri d?n?s hakkinin ABD Adalet Bakanligi'nca sorusturulacagini ?grenince 1953'te Cenevre'de bu haktan vazge?tigini a?ikladi.
Bundan sonra ailesiyle birlikte Isvi?re'de Vevey yakinlarinda Corsier-sur-Vevey'de yasamaya basladi. 1957'de Londra'da yaptigi A King in New York (New York'ta Bir Kral), Amerika'ya Karsi Etkinlikleri Sorusturma Komitesi'ne, anlamsiz televizyon reklamlarina ve Amerikan tarzi yasamin baska yanlarina y?nelik elestirilerle dolu bir komediydi. Film, Chaplin'in ?zellikle reddettigi kom?nizm yanliligi su?lamalarinin artmasina yol a?ti. 1966'da basrollerini Marlon Brando ve Sophia Loren'in oynadigi, kendisinin de hem senaryosunu yazdigi, hem de k???k bir rolde g?r?nd?g? A Countess from Hong Kong'u (Hong Konglu Kontes) ?ekti. 1972'de kendisine verilen ?zel Oscar ?d?l?n? almak ?zere ABD'ye gitti.
FILMOGRAFISI
"Caught in a Cabaret" (1914 yarim d?zine kadar oyunculuk yaptigi filmden sonraki ilk oynayip y?nettigi film), "Kid Auto Races in Venice" (?nl? Sarlo kiligini ilk kez tasidigi film), "Tillie's Punctured Romance", "The Tramp-Sarlo Serseri", "Easy Street", "The Immigrant-Sarlo G??men", "A Dog's Life-K?pek Hayati", "Shoulder Arms- Sarlo Asker", "Sunnyside-Sarlorda Kirlarda", "A Day's Pleasure-Keyifli Bir G?n", "Pay Day-Maas G?n?", "The Kid-Yumurcak", "The Pilgrim- Sarlo Ka?ak", "A Woman in Paris-Paris'li Kadin", "Gold Rush-Altina H?cum", "The Circus-Sirk", "City Lights-Sehir Isiklari", "Modern Times-Modern Zamanlar", "The Great Dictator-B?y?k Diktat?r", "Monsier Verdoux", "Limelight-Sahne Isiklari", "A King in New York-New York'ta Bir Kral", "A Countess from Hong Kong-Hong Kong'lu Kontes".
|
 |
