 |
|
 |
|
Yasar KEMAL
![]()
Gercek biografisidir...Kaynak: Orjinal olarak kendi sitesinden alinmistir....
1923 [n?fus kaydinda 1926]
G?gceli [G?k?edam] k?y?, Osmaniye, Adana
Romanci.
Asil adi Kemal Sadik G?K?ELI. Nig?r Hanim ile ?ift?i Sadik Efendi?nin oglu. Aslen Van-Ercis yolu ?zerinde ve Van G?l??ne yakin Muradiye il?esine bagli Ernis (bug?n G?nseli) k?y?nden olan ailesi Birinci D?nya Savasi?ndaki isgal y?z?nden uzun bir g?? s?reci sonunda Adana?nin Osmaniye il?esine bagli Hemite (bug?n G?k?edam) k?y?ne yerlesmisti. K???k yasta bir kaza nedeniyle bir g?z?n? kaybeden Yasar Kemal 5 yasindayken babasinin Hemite Camiinde namaz kilarken ?ld?r?lmesine tanik oldu. Burhanli k?y? ilkokulunda basladigi ilk?grenimini Kadirli Cumhuriyet Ilkokulu?nda tamamladi. Adana?da ortaokula devam ederken bir yandan da ?ir?ir fabrikasinda is?ilik yapti. Ortaokulu son sinifta terk ettikten sonra ?esitli islerde ?alisti. Kuzucuoglu Pamuk ?retme ?iftligi?nde irgat k?tipligi (1941), Adana Halkevi Ramazanoglu kitapliginda memurluk (1942), Zirai M?cadele?de irgatbasligi, daha sonra Kadirli?nin Bah?e k?y?nde ?gretmen vekilligi (1941-42), pamuk tarlalarinda, batozlarda irgatlik, trakt?r s?r?c?l?g?, ?eltik tarlalarinda kontrol?rl?k yapti. Yirmiye yakin iste ?alistigi bu yillarda en uzun isi bes yil ?st ?ste yaptigi ?eltik tarlalarinda kontrol?rl?k oldu. Bu arada 17 yasindayken siyasi nedenlerle ilk tutukluluk deneyimini yasadi. Askerlikten sonra 1946?da gittigi Istanbul?da Fransizlara ait Havagazi Sirketi?nde gaz kontrol memuru olarak ?alisti. 1948?de Kadirli?ye d?nd?, bir s?re yine ?eltik tarlalarinda kontrol?rl?k yaptiktan sonra arzuhalcilik yapmaya basladi, ?esitli g??l?klerle karsilastigi i?in bu isi de s?rd?remedi. 1950?de T?rk Ceza Kanunu?nun 142. maddesine aykiri eylemde bulunmak saviyla tutuklandi ve bir s?re Kozan Cezaevi?nde yatti. 1951?de saliverilince Istanbul?a gitti.
Kisa bir issizlik d?neminin ardindan Cumhuriyet gazetesinde r?portaj yazarligi ile basladigi gazeteciligi fikra yazarligi ve kurdugu yurt haberleri serisinin y?netimi ile s?rd?rd? (1951-63). 1962?de girdigi T?rkiye Is?i Partisi?nde Genel Y?netim Kurulu ?yeligi, Propaganda Komitesi baskanligi ve Merkez Y?r?tme Kurulu ?yeligi yapti. 1963?te ayrildigi gazetecilikten sonra kendini b?t?n?yle roman yazma ugrasina verdi. 1967?de haftalik dergi Ant?in kuruculari arasinda yer aldi. Sorumlusu oldugu bu derginin yayinlari arasinda ?ikan Marksizmin Temel Kitabi adli yapittan dolayi 18 ay h?k?m giydi. Bu karar Yargitay tarafindan bozuldu. Ant dergisindeki yazilarindan dolayi ?esitli kovusturmalara ugradi. 1973?te T?rkiye Yazarlar Sendikasi?nin kurulusuna katildi ve 1974-75 yillarinda ilk genel baskanligini ?stlendi. 1995?te Der Spiegel?de ?ikan bir yazisi dolayisiyla Istanbul Devlet G?venlik Mahkemesi?nde yargilandi, 20 ay hapis cezasina ?arptirildi ve cezasi ertelendi. PEN Yazarlar Dernegi ?yesi. Halen Istanbul?da yasamakta ve yazarlik ile yasamini s?rd?rmekte olan Yasar Kemal bir ?ocuk babasidir.
Yazar k???k yaslarda halk edebiyatina ilgi duydu; saz ?almaya, t?rk? s?ylemeye ve destanlar anlatmaya basladi. Y?redeki halk ozanlariyla karsilikli atismalar yapti. Ilkokulda okurken siir yazmaya basladi. K?y k?y dolasarak folklor ?r?nleri derledi. Bu yillarda siirlerini Kemal Sadik G?gceli adi ile T?rks?z? (1939), Yeni Adana (1939) ve Vakit (1940) gazetelerinde ve Varlik, Kovan, ?lk?, Millet, Bespinar dergilerinde yayimladi. 1940?li yillarda Adana?da ?ikan ?ig dergisi ?evresindeki yazar ve aydinlarla iliski kurdu ve siirleri o dergide de yayimlanmaya basladi. Abidin Dino ve agabeyi Arif Dino ile kurdugu yakinlik onun d?s?nce ve edebiyat d?nyasinin gelisimini etkiledi. Ramazanoglu K?t?phanesi?nde ?alistigi d?nemde eski Yunan klasiklerinden ?ukurova tarihine kadar pek ?ok kitapla tanisma olanagi buldu. Bu siralarda Orhan Kemal?le de tanisti. Ilk ?yk?leri ?Bebek?, ?D?kk?nci?, ?Memet ile Memet? 1950?lerde yayimlandi. Ilk ?yk?s? ?Pis Hik?ye?yi ise 1944?te Kayseri?de askerligini yaparken yazdi. G?zleme dayanan bu ilk ?yk?lerinde konularini ?ukurova ve ?ukurova insanindan aldi; bu y?re insanlarinin ekonomik sikintilar ve g?? doga kosullarindaki savasimini insan-doga-?evre iliskisi i?erisinde ele aldi; giderek uzun ?yk?lere y?neldi.
Bir folklor derlemesi olan ilk kitabi Agitlar (1943), o g?ne degin hi? derlenmemis ya da ?ok az ilgi g?sterilmis tekerlemeleri ve agitlari g?n isigina ?ikardi. Bu agitlari 16 yasindan itibaren derlemeye baslayan yazar, daha sonra Karacaoglan?in yayimlanmamis siirleri ?zerine ?alisti. S?z konusu derleme ve ?alismalar, yazarin ileride yazacagi romanlara ?nemli ?l??de malzeme sagladi.
Cumhuriyet gazetesine girdikten sonra Yasar Kemal imzasi ile yazmaya basladi. Bu d?nemde Anadolu insaninin iktisadi ve toplumsal sorunlarini dile getirdigi dizi r?portajlari ile taninmaya basladi: ?Yanan Ormanlarda Elli G?n? (1955), ??ukurova Yana Yana? (1955). ?D?nyanin En B?y?k ?iftliginde Yedi G?n? (1955), ?Peri Bacalari? (1957). 1952?de yayimlanan ilk ?yk? kitabi Sari Sicak?ta da yer alan ?Bebek? ?yk?s?n?n Cumhuriyet gazetesinde tefrika edilmeye baslandigi d?nemde yazarin imzasina olan merak giderek artmaya basladi. 1953-54?te Cumhuriyet?te tefrika edilen ilk romani Ince Memed ise b?y?k ilgi uyandirdi.
T?rkiye?de tarimdan sanayilesmeye ge?is evresi olarak nitelenebilecek 1950?li yillarda, ?ukurova?nin genis bi?imde makinelesmeye a?ilmasi ve verimli topraklar ?zerindeki agalar arasi rant savasiminin kizismasi, bunun yoksul ?ukurova k?yl?s? ?zerindeki sonu?lari Yasar Kemal?in romanlarinin ilk evresinin ana temasini olusturmustur denilebilir. Aga baskisi karsisinda daga ?ikan eskiya Ince Memed?le yazar, bir destan kahramanini anlatirken ayni zamanda toplumsal yapidaki aksakliklarin da elestirisini yapar. Roman, agalara karsi ?ukurova?nin yoksul halkina arka ?ikan Ince Memed?in halki i?in savasimini konu alir. Roman kahramaninin Toroslar?da bes k?y?n b?t?n topraklarina sahip bir agaya karsi direnisi ve ?ekismeleri uzun bir ser?veni kapsar. Sonunda Ince Memed topraklari ger?ek sahipleri olan k?yl?lere dagitir, agayi ?ld?r?r, daga ?ekilip kayiplara karisir ve bir efsane kisisi haline gelir. Yazarin kendi deyimiyle ?mecbur adamin? ?yk?s?d?r Ince Memed. Yayimlandigi d?nemde b?y?k yanki yaratmis olan Ince Memed?de yazarin geleneksel masal, efsane tema ve motiflerinden yararlanarak ?agdas d?zeyde romantik bir ?yk? kurdugu g?zlenir. Teneke (1967), ?ukurova y?resindeki ?eltik agalarina karsi m?cadele eden ve k?yl?n?n yaninda yer alan gen? ve idealist bir kaymakamin trajik ?yk?s?n? isler, ?aydinin m?cadele g?c??n? dile getirir. Daha sonra bu romani iki perdelik oyun bi?iminde sahneye uyarlamistir.
Psikoloji ve simgesel ?gelerin yer yer agir bastigi ?Dagin ?teki Y?z?? ??lemesinin ilk kitabi olan Orta Direk?te (1960) yazar, ?Toroslarin arka yanindaki? bir k?y?n insanlarinin, pamuk tarlalarinda irgatlik yapmak i?in, ?ukurova?ya dogru yola koyuluslarini, tabiatla d?v?se d?v?se ?ukurova?ya varislarini anlatir. Roman destansi bir hava i?inde ve bu havaya uygun bir T?rk?e ile kaleme alinmistir. Bu ???leme? yazarin, Orta Direk?in ?ns?z?nde de belirttigi gibi, kendi yasantisi ve tanikligidir. Dizinin ikinci kitabi Yer Demir G?k Bakir (1963) bir k?y toplulugunun mit yaratmasi ?yk?s?d?r. Yer Demir G?k Bakir?da, g??l?kler i?inde bunalan, yasama sartlarini degistirmek i?in bir umutlari, bir d?s?nceleri olmayan k?yl?lerin, insanoglunun ?aresiz kaldik?a basvurdugu ??z?me basvurarak, bir mit yaratmalarini ve bu mite siginislarini anlatir. ??lemenin son kitabi ?lmez Otu?nda ise bir yandan degisen kosullar i?inde bu mitin yikilisi anlatilirken, diger yandan da bir kisinin bir cinayet mitini yaratisi anlatilir. ??lemenin ilk iki kitabinda korkun? sefalet kosullarinda duygulanimlara kapilmadan, b?y?k bir serinkanlilikla ve bir romanci g?z? ile k?y?n ekonomik ve toplumsal ger?ekligi, k?yl?lerin yasama ve ?alisma kosullarini veren Yasar Kemal ?lmez Otu?nda nesnel kosullari geri plana alarak dogrudan dogruya insana egilir.
?Irmak Roman? niteligindeki ?Ak?asazin Agalari? adli dizinin ilk iki kitabi Demirciler ?arsisi Cinayeti (1973) ve Yusufcuk Yusuf?ta (1975) ?lkenin tarihsel gelisimi s?recinde ?ukurova?daki toplumsal yapinin degisimi anlatilir: Derebeyi artigi aga tipinin ??k?s?n?, yok olusunu ve bu yok olusa kosut giden gelismeyi; bir baska y?n?yle Demokrat Parti?nin kredi yardimlari ile tarimdan para kazanan agalarin sanayiye yatirim yapmalarini anlatarak eski toprak agalarinin yavas yavas sanayici olmalari s?recini betimler. Ne var ki Yasar Kemal bu toplumsal degisme s?recinin ?zerinde fazla durmaz; asil g?stermek istedigi, bir d?zenin ??k?s? ve yozlasmasidir. Bu romanlarinda ?ukurova?da kapitalizmin gelismesiyle yok olmaya y?z tutan bir yapinin son ?irpinislarini, toprak agasi iki ailenin ger?eginde verir.
H?y?kteki Nar Agaci?nda, ?ukurova?da tarimdaki makinelesme sonucunda ortaya ?ikan issizlik sorunu ele alinir. ?ukurova?ya ?alismaya inen kirsal kesim insaninin bu yeni gelisme karsisindaki dramini ve ?aresizligini isler. ?Kimsecik? ??lemesinin ilk kitabi Yagmurcuk Kusu yari ?zyasam ?yk?s? niteligi tasimaktadir. Van G?l? kiyisindaki bir k?yden yine ?ukurova?ya g??en bir ailenin karsilastiklari sorunlar ?evresinde g?? ser?veni yansitilir. Bu ??lemenin ortak noktasini k?y insanlarinin, ?zellikle de bir k?y ?ocugunun duygulari, d?s?nceleri, ?zleyisleri olusturmaktadir. ?Korku? temasi bu ???leme?nin odaginda yer almaktadir. ?zellikle ???leme?nin ikinci kitabi Kale Kapisi ?korkunun romani? olarak nitelenebilir. ???leme?nin son kitabi Kanin Sesi bir evdeki kisilerin, daha ?ok da bir ?ocugun, Salman?in ?yk?s?d?r ayni zamanda, Salman?la birlikte b?t?n ?ocuklarin ?yk?s?d?r. Kanin Sesi ?korkunun sesi?, ?cinayetin sesi? oldugu kadar ?sevginin sesi?dir de.
Yasar Kemal pek ?ok yapitinda Anadolu?nun efsane ve masallarindan yararlanmistir. Halk ?yk?c?l?g?nden yola ?ikarak, s?zl? gelenekte yasayan K?roglu, Karacaoglan, Alageyik ?yk?lerini ?? Anadolu Efsanesi (1967) adiyla yeniden kaleme almistir. Agridagi Efsanesi?nde (1970) bir ask olayindan yola ?ikarak ve bu simgesel tema i?erisinde baski karsisinda halkin dayanisma g?c?n?; Binbogalar Efsanesi?nde (1971) ise Toros eteklerindeki T?rkmen g??ebelerin yerlesik d?zene ge?meleriyle ortaya ?ikan g??l?kleri, d?s kirikliklarini ve ge?mis yasamlarina duyduklari ?zlemi anlatir. Osmanlinin son d?nemlerinde haksizliklara karsi daga ?ikmis bir eskiyanin yasamini ?akircali Efe?de (1972) ele alir. Filler Sultani ile Kirmizi Sakalli Topal Karinca?da ise yine bir halk ?yk?s?nden yola ?ikar; alegorik bir ?slupla s?m?renlerle s?m?r?lenler arasindaki iliskiler anlatilir.
Yasar Kemal 70?li yillarin ortalarindan itibaren yazarliginda yeni bir y?nelimin ?r?nleri olarak nitelenebilecek ?r?nler vermeye baslar. Al G?z?m Seyreyle Salih (1976), Kuslar da Gitti (1978) ve Deniz K?st? (1978) romanlarinda yazar ilk kez ?ukurova disina ?ikarak kenti ve deniz insanini konu edinir. Deniz K?st??de b?y?k kentin karmasasini, yozlugunu isler. Deniz insaninin kentteki yasam ser?veninden yola ?ikarak kente yabancilasmasini, deniz dogasinin yok olusunu yansitir. Ayni olguyu Kuslar da Gitti?de ?ocuklarin d?nyasindan ele alir. Bir deniz kasabasindaki insanlarin sorunlarini, ugrasilarini, birbirleriyle iliskilerini Al G?z?m Seyreyle Salih?te dile getirir.
?Bir Ada Hik?yesi? ??lemesinin ilk kitabi olarak kaleme aldigi Firat Suyu Kan Akiyor Baksana?da Ege?de m?badele h?k?mleri geregince Yunanistan?a g?? ettirilen Rumlarin bosalttigi bir ada ekseninde Balkan Savasi?ndan Sarikamis?a, degin yakin tarihte yasanan acilari dile getirir. K. Sahin, romani degerlendirirken ?Romanin asil amaci, m?badele sonrasinin kipirtisizliginda bu topraklarda yasanan savaslara, ?oktan unutulmus olan, kimsenin s?z?n? bile etmedigi, etmek istemedigi savaslara dair bir seyler anlatmak sanki? der.
Yazarin Anadolu insaninin s?zl? anlatim geleneginin ?r?nleri olan destanlardan, agitlardan, halk ?yk?lerinden, masallardan, t?rk?lerden ve ?agdas roman tekniklerinden yararlanarak vardigi biresim ve ?slup onu her bakimdan ?zg?n bir ?agdas sanat?i kimligine ulastirmistir. Kurdugu imge ve mit d?nyasi, benzetmeler, betimlemeler, doganin t?m y?nleriyle anlatimi, kullandigi dil, yerel s?zc?kler ve deyimler, atas?zleri, yakarislar, s?vg?ler onun anlatimini canli ve etkileyici kilan ?zellikler olarak g?r?nmektedir. Anlatimindaki ?zg?nl?k ?d?sle ger?egi, dogayla insani i? i?e? vermedeki basarisindan kaynaklanmaktadir. Yarattigi d?nyanin dis g?r?n?m?n? etkileyici bir bi?imde ?izer. Siirsel ?slubu, olagan?st? d?s g?c?, modern romanla epik anlatim bi?imlerini basariyla bagdastirmasi onu ?zg?n kildigi kadar g??l? de kilan ?zellikleridir.
Yazarin Ince Memed adli romani yaklasik 40 dile ?evrilerek yayimlandi. Diger romanlari da ?ok sayida yabanci dile ?evrildi; kitaplarinin yurtdisindaki baskisi 140?tan fazladir. Bu baglamda uluslararasi bir ?ne sahip olan Yasar Kemal ilgili kurum ve kisilerce Nobel Edebiyat ?d?l??ne de aday g?sterilmistir.
Roman ve ?yk?lerinden yapilan uyarlamalarla ?agdas T?rk tiyatrosuna da katkilari oldu; Yer Demir G?k Bakir, ?Uzundere? adiyla 1965?te, Teneke yazarin oyunlastirmasi ile G?lriz Sururi-Engin Cezzar Tiyatrosu tarafindan 1965?te ve Agri Dagi Efsanesi 1974?te ?esitli tiyatrolar tarafindan sahnelendi. Bir?ok yapiti da sinemaya uyarlandi. Bunlardan ?Beyaz Mendil?i 1955?te L?tf? Akad; ?Namus D?smani?ni 1957?de Ziya Metin; ?Alageyik?i 1959?da, ?Karacaoglan?in Sevdasi?ni 1959?da ve ??l?m Tarlasi?ni 1966?da Atif Yilmaz; ?Agri Dagi Efsanesi?ni 1974?te Memduh ?n; ?Yilani ?ld?rseler?i 1981?de T?rk?n Soray, ?Ince Memed?i 1984?te Peter Ustinov ve ?Yer Demir G?k Bakir?i 1987?de Z?lf? Livaneli y?netti.
|
 |
 |
|
 |
|
|
