 |
|
 |
|
Z?lf? Livaneli
![]()
?mer Z?lf? Livaneli 1946 yilinda Konya Ilgin?da dogdu. Sinemaya ilgisi ?zg?n film m?zikleri yapmakla basladi. Hikaye kitaplari yazdi. ?esitli ?lkelerde konserler verdi. Yorumuyla uluslararasi ?ne sahip oldu. Yer Demir G?k Bakir'la y?netmenlige basladi (1987).
?nemli filmleri (besteci):Otob?s (Tun? Okan), S?r? (Zeki ?kten), Hazal (Ali ?zgent?rk), Yilani ?ld?rseler (T?rkan Soray), Yol (Serif G?ren)-Y?netmen: Sis (1988).
HAKKINDA YAZILANLAR
Z?lf? Livaneli:?Hayatimi k?lt?re adadim
?nal Bolat
T?rkiye 2 Aralik 2000
D?nya Degisirken
Gazetedeki k?semin adi da D?nya Degisirken... Ben degisime ?ok a?ik bir insanim ve d?nya degisiminin rotasini ?izen insanlarla da arkadasim. Gorba?ov?la da ?ok yakin arkadasligim var. Bunlar d?nyayi degistirmis insanlar. Bunlarla yillardan beri g?r?s alis verisi i?erisindeyim. Benim s?yledigim sey su. Ben gerek gen?ligimde gerek politik yasamla ilgilendigimden beri hi?bir zaman Sovyetler Birligi hayrani olmadim. Oradaki sistemi tasvip etmedim. Kom?nist partililerin dikta rejimiyle y?nettigi ?lkelere hi?bir yakinlik duymadim. Ben ilk basta d?s?nd?g?m? simdi yine savunuyorum. Neydi bu: ?Bu d?nyada s?m?r? al?ak?a bir seydir. Insanlarin s?m?r?lmemesi lazimdir. ?alisan insan emegini almasi lazimdir. ?lkelerin birtakim zenginler tarafindan soyulmamasi lazimdir. Bir de k?lt?r?n insan yasaminda ?ok seviyeli bir sekilde yer tutmasi gerekir.? Ben hayatini buna adamis bir insanim. Ben k?lt?r adina m?cadele verdim. K?lt?r?n insanlar tarafindan g?ndelik hayatlarinda yudumlanmasi gerekir. Benim g?r?slerim buydu yine ayni g?r?sleri savunuyorum.
21. y?zyili da iskalayacagiz
1920?lerde ?ok umutlu baslamisti T?rkiye Cumhuriyeti. Bug?n geldiginiz noktaya bakin. Yunanistan?in yasam kalitesi bakimindan 65 basamak altindayiz. Ama b?t?n zihinler h?l? devleti ele ge?irip kamu kaynaklarini soymak, yandaslarina paylastirmakla mesgul. Bundan baska bir sey yok. Iste bunlar, bizi gelecege umutlu bakamayacak hale getiriyor. Biz 20. y?zyili iskaladigimiz gibi, 21. y?zyili da daha fazla iskalamaya aday haldeyiz. ??nk? aradaki farklar a?iliyor. Bug?n Ingiltere ?n?m?zdeki 20 yil i?inde Hindistan?dan 75 bin bilgisayar m?hendisi alacak. Bunun anlasmasini yapiyor. Hindistan b?t?n okullarinda egitimini bu bilgisayara g?re y?nlendirdi. B?y?k bir insan g?c? olusturuyor. Bu bakimdan, Toffler benim ?ok yakin arkadasimdir. B?t?n d?nya bu beyinden, bu fikirden yararlanir. Onu zamanin Basbakani Demirel?le de g?r?st?rm?st?m. On yil ?nce bize ?ok g?zel bir teklif yapmisti. ?Slikon vadisi kapsaminda T?rk sirketleri girisimde bulunsun. Belki sirketler belli bir para kaybedebilir ama hi? olmazsa bu teknolojiyi ?lkenize transfer edebilirsiniz? demisti. Bunu o zaman Demirel?e iletmistik. Ama ne yazik ki aile fotograflarindan bu gibi islere vakit yoktu. Olmadi da...
Sanat?i mi afyon mu?
Sanat?i denilen, bilmem bir gecede kirk milyar alan, toplumu eglendiren oyalayan kimselere sanat?i deniliyorsa ben ?yle sanat?i degilim. T?rkiye?de son yillarda g?ze ?arpan bir gelisme var. Bu toplumun sorunlari ?ok agir, giderek de agirlasiyor. Devlet kaynaklari soyuluyor.Yurttaslarin bu devlette hi?bir s?z hakki yok. D?rt yilda bir onlardan oy alip birakiliyor. Onlarin fikirlerine s?zlerine hi? ?nem verilmiyor.Saglik sistemimiz ??k?yor, egitim sistemimiz ??k?yor. ?lkenin gelecegine ait kaygilar yogunlasiyor. Insanlar yasam g??l?g? i?inde. Bu durumda bir ?lkede insanlarin siyasete agirliklarini koymalari ve zengini daha zengin fakiri daha fakir yapan bu sisteme katlanamamalari gerekir. Ama bu insanlara afyon gibi bir eglence sistemi sunuyor ?zel televizyonlar. Birtakim ?? d?rt tane mankenin ask iliskilerine, o gece kiminle yatip kalktigina, hangi arabayla nereye gittigine kilitlenmis bir eglence sekli var. Bunu da sanat d?nyasi diye adlandiriyorlar.
Sanat d?nyasina girenler
Iste b?yle, gece aleminde barlarda dolasan, ?aprasik iliskiler i?inde olan, cinsel kimlikleri de tartismali tuhaf tuhaf insanlar giriyor. Ve bunlarin maceralarini oturup 60 milyon insana gece g?nd?z seyrettiriyorlar, okutuyorlar. Bundan baska insanlarin bir sey d?s?nmesini imk?nsiz hale getiriyorlar. ?ocuklari b?yle yetistiriyorlar artik. Bu a?idan bakildiginda T?rkiye?de ?ok hazin bir manzara var ger?ekten. Insanlar kendi sorunlariyla ilgilenemiyorlar. Onun bedeli olarak da o g?revi ?stlenenlere, iste ayda kirk milyar falan veriyorlar. Ayda kirk milyar lira kazanan, otellerin kral dairelerinde kalan, ne is yaptigi hangi kabiliyeti oldugu, topluma ne gibi katkisi oldugu s?pheli birtakim yaratiklar; onun disinda kendi inim inim inledigi halde, kendi derdini unutup bunlara bakip avunan bir halk; buna da sanat d?nyasi diyen bir medya. Bu bir tesad?f degildir. Bir model olusturuluyor. Bu toplum modeli i?inde bazilari ?ne ?ikartiliyor ve toplum uyusturuluyor. Bug?n toplumun temelini olusturan milyonlarca memuru is?iyi k?yl?y? esnafi emekliyi a?lik sinirinin altina iteceksin, bir avu? insani daha zengin hale getireceksin. Bunun bir mekanizmasi olmasi lazim. Yoksa s?paplari patlar bu ?lkenin. Bunun patlamamasinin bedelini de biz enayilik vergisi olarak o mankenlere, o tirnak i?inde ?sanat?i? dedigimiz kisilere ?d?yoruz.
Kimseye ?zentim yok
Eger T?rkiye?de ger?ekten sanatla ugrasiyorsaniz para kazanamazsiniz. Benim eger s?m?r?lmemis olsaydim, altinim teriyle kazandigim ?ok param olmasi lazimdi. T?rkiye?de otuz yildir benim kasetlerimin girmedigi ev yok gibidir. Ya da benim par?alarimi Zeki M?ren?den Ibrahim Tatlises?e Sezen Aksu?dan B?lent Ersoy?a kadar okumayan insan kalmamistir. En azindan o bestelerimden kazanmam lazimdi. Ama hayatimiz korsan kasetle ugrasmakla ge?ti. Korsan kaset?iler sattilar. Bir yandan telif haklari yayasi ?ikmadi. Bu arada benim bir tek para kazanma yolum vardi. O da neydi? Gazinolara ?ikmak, i?kili yerlerde sarki s?ylemek. Ben de hayatim boyunca bunu reddettim. Bir tek kere bile ?yle b?yle yerlerde bulunmadim. ?cretsiz halk konserleri yaptim. Hi?birinden para almadim. Sonunda iste ge?inmek i?in ?alismak zorundayim. Ayrica bir ?zentim falan da yok. ?yle insanin degerini kullandigi arabanin ya da oturdugu semtin ya da ?st?ndeki giysinin kalitesinin olusturmadigini d?s?n?yordum. Kalitesini baska degerler belirler. O bakimdan da benim bir zenginlik merakim zaten yok.
UNESCO?dan b?y?kel?ilik
1996 yilinda Paris?te merkezi bulunan UNESCO yani Birlesmis Milletlerin Egitim K?lt?r Bilim Kurulu bana bir b?y?kel?ilik verdi. Bir de Genel Direkt?r danismanligi g?revi verdi. 1996?dan beri Birlesmis Milletlerin kirmizi pasaportum var. Bu g?nlerde bu seyahatlerin ?ok
olmasinin bir nedeni de bu g?revim.
B?yle bir affa karsiyim
Af yasasi kamuoyunda tasvip g?rm?yor. Eger bir ?lkede demokrasi varsa yani halkin egemenligi varsa, begenmedigi yasalari tekrar g?zden ge?irirsiniz. Halk, bu af yasasinin bazi b?l?mlerinden memnun degil. Bir kere s?yle bir yanlislik var. Devlet kendisine karsi islenen ve adina d?s?nce su?u denilen su?lari af kapsamina almiyor. Onun disinda trafik kazasi su?undan tutun da her t?rl? seyi i?ine koyuyor. Hatta af konusuna banka soygunlarinda adi ge?enleri de ilave etmek istediler. Oysa kamuoyunun en hassas oldugu konular bunlar. Sonra herkes kendi adamini affettirmeye ?alisiyor. Dolayisiyla bence bu af T?rkiye?ye huzur getirmeyecek. Tam tersine zaten yitirilmis olan adalet duygusunu daha da yitirmeye sebep olacak. Zaten kendileri de ?yle bir ?ikmazin i?indeki h?k?met ortaklari dahi bu konuda ne yapacagini bilmiyor. Bu af adil bir af degil. Ben buna karsiyim.
Livaneli?den bir an
Gorba?ov?un odasindaki resim
Gorba?ov?la biz 1986 yilinda tanismistik. O zaman Perestroyka ve Glasnost politikasini baslatmis olan kudretli bir devlet baskaniydi. Ve perestroykanin tarihi adli kitabinda bizimle g?r?smesi ?Perestroykanin ikinci ?nemli olayi? olarak yer aldi. O zamandan beri tanirim. Fikirlerini bilirim. ?esitli ?lkelerde g?r?st?k, bulustuk. Amerika?da, Sovyetler Birligi?nde, Ispanya?da T?rkiye?de falan. Fakat en son Gorba?ov?u ben bundan bir ay ?nce Kirgizistan?da sicak g?l anlamina gelen Isik G?l??n kiyilarinda g?rd?m. Orada bir toplantimiz vardi. Sonra da Isik G?l ?zerinde bir gemi gezintimiz vardi. Orada bir sohbetimiz oldu. Dedi ki bana:
-Benim evimde, ?alisma masamda bir resim durur. Bu resmin kim oldugunu tahmin edersin?
-Aile resmi mi?
-Yok. Bir devlet adami.
-Lenin mi?
-Hayir.
-Stalin olmaz zaten, Karl Marks mi?
-Hayir
-Ne resmi peki?
-Atat?rk.
Ve onun o ?da?a?sindaki ?alisma odasinda, ta gen?lik yillarindan beri Atat?rk resminin durdugunu kendi agzindan duydum.
G?NDEM
Bir ?lkenin ruhunu yaraladiginiz zaman...
Z?lf? Livaneli
Sabah 12 Nisan 2001
Bernard Shaw, "Gazetecilik, d?nya savasi baslangiciyla, bisiklet kazasini birbirinden ayiramayan bir alandir" der.
Sivri dilli Shaw b?yle diyerek gazetecileri kizdirabilir ama benim asla b?yle bir niyetim yok.
Sadece gazete-televizyon haberlerini art arda izlemenin, g?n? anlamaya yetmeyecegini belirtmekle yetineyim.
Birbirinden kopuk gibi g?r?nen bir?ok olay, aslinda yasadigimiz g?n?n ruhunu olusturuyor ve bu da gazetecilikten ?ok edebiyatin, yani daha derin bir kavrayisin alanina giriyor.
***
Bug?nlerde sik sik Anton ?ehov geliyor aklima; b?y?k ?ehov! Onun dahice ?r?lm?s oyunlarinda da her sey olagan gibidir. G?ndelik yasam, tembel bir nehir gibi agir agir akmakta ve insanlar kendilerini bu nehrin akintilarina birakmaktadirlar.
Yaz bah?elerindeki beyaz giysili insanlar; piyano konserleri, yemekler, fikralar ve entellekt?el tartismalarla vakit ge?irirler.
Ama oyun biraz ilerleyince anlariz ki, bu insanciklarin hepsi derin bir huzursuzlugun pen?esindedir.
Durup durup aglama krizlerine giren kadinlar, ?lesiye sarhos bir doktor, ona umutsuzca sevdalanmis bir gen? kiz, ?l?m? bekleyen bir ihtiyar... Hepsi de huzursuz ve her an isteri krizlerine a?ik bir kirilganlikta yasamaktadir ama dis g?r?n?ste bunu farketmeye imk?n yoktur.
I? huzursuzlugu anlayabilmek i?in ?ehov ?apinda dahi bir yazarin, insan ruhlarini, sandiktan ?ikarilmis gizli bir ?eyiz boh?asi gibi kat kat a?masi gerekmektedir.
Ihtilale, yani b?y?k degisime akan bir toplumdaki derin huzursuzluktur bu.
Taslar yerinden oynamis ve insan ruhlari onulmaz bi?imde yaralanmistir.
***
T?rkiye'de de ekonomik krizden daha yogun olarak yasanan kriz bence bu. Amacini yitirmis, hayallerini t?ketmis ve yarinina umutla bakamayan bir toplum.
B?y?k degisimin sancilariyla kivranan ve ne oldugunu bir t?rl? anlayamayan huzursuz insanlar.
Yerlesik degerlerin ??kt?g? ama bir t?rl? yeni degerler sistemine ge?emeyen insanlarin iki cami arasinda b?namaz kalmis hali.
Beni en ?ok bu durum korkutuyor biliyor musunuz!
Bir ?lkenin ruhunu yaraladiginiz zaman, ekonominin ve siyasetin bu yarayi iyilestirmesi ?ok zor oluyor.
Her aksam televizyon ekraninda dinledigimiz kur, makas, ?apa ?ipa, para kurulu form?llerinin ulasamayacagi derinlikteki bir yara bu.
Ve i?in i?in kaniyor.
|
 |
 |
|
 |
|
|
|
|
|
|
|
Ekleyen
|
: Webmaster |
|
Okunma Sayısı |
:
466 |
|
Eklenme Tarihi |
:
|
|
SONRAKI |
:
Serdar ORTA
|
|
|
|
|
|
|
|
|
