Akraba evlili?i s?kl??? nedir?
Türkiye’de akraba evlili?i s?kl??? Hacettepe Nüfus Etüdleri Enstütüsünün 1983 y?l?nda yapt??? çal??mada % 21.10 olarak bildirilmi?tir. Bu s?kl?k yöreler aras?nda ciddi farkl?l?klar göstermektedir ve ülkenin bat?s?ndan do?usuna do?ru gidildikçe artmaktad?r. Di?er bir ara?t?rmada Do?u Anadolu’da s?kl?k % 30.8 olarak bulunurken Bat? Anadolu’da %12.8’ e dü?mektedir. S?kl?k köy ve kasaba gibi dar topluluklarda artmaktad?r. Ayr?ca böyle dar topluluklar uzun süreler boyunca incelendiklerinde, burada ya?ayan halk?n yak?ndan yada uzaktan bir ?ekilde birbiriyle akraba olduklar? ortaya ç?kar ki bu da ayn? köyden iki ki?inin evlili?inin bile akraba evlili?i olarak kabul edilmesi gereklili?ini do?urur.

Akraba evlili?inin s?k olmas?n?n nedenleri nelerdir?
Akraba evlili?i, evlili?e aile büyükleri taraf?ndan karar verildi?i durumlarda daha da artmaktad?r. Erken ya?lardaki evliliklerde s?kl??? daha fazlad?r. Resmi nikahl? e?lere göre dini nikahl? e?ler aras?nda % 50’lik bir art?? izlenmektedir.

Yap?lan çal??malar e?itim ile akraba evlili?i s?kl???n?n azald???n? göstermektedir. ?lkokul mezunlar? aras?ndaki s?kl?k yakla??k %20 iken orta ve yüksek ö?renimi tamamlayanlarda %10’a kadar gerilemektedir. Yine ailesinde akraba evlili?i olan ki?ilerde olmayanlara göre 2 kat fazla akraba evlili?i bildirilmektedir. Akraba evlili?inin bu kadar s?k olmas?n?n nedenleri sosyal, ekonomik, psikolojik, dini ve co?rafi aç?dan yap?lacak incelemelerle ortaya konabilir.

Sosyal sebepler aras?nda en önemli etken, belirli bir sosyal s?n?fta olan ki?ilerin ba?ka sosyal s?n?ftan ki?ilerle evlenmek istememesi ve kendine en yak?n özelliklerdeki ki?ileri en kolay akrabalar? aras?nda bulmas?d?r. Ekonomik sebeplerde bu yakla??ma eklendi?inde, aileler mal varl?klar?n?n bölünmemesi için yak?n akraba evliliklerini tercih eder hale gelmektedir.

Psikolojik faktörler baz? yörelerde a??rl?k kazanmaktad?r. Türkiye’de baz? yörelerde evlenen k?z?n anne-babas?yla görü?mesi engellenmekte veya s?n?rland?r?lmaktad?r. Bu da k?z?n? akrabaya vererek ili?kileri sürdürebilme yönüne insanlar?m?z? kayd?rabilmektedir.

Dini sebepler daha çok az?nl?klar? etkilemektedir. Ba?ka dine mensup ülkelerde ya?ayan az?nl?klar çocuklar?n?n ayn? dinden insanlarla evlenmesi iste?iyle yak?nlar?ndaki insanlar? evlilik için seçmektedir.
Yine baz? yörelerde co?rafi ko?ullar nedeniyle ula??m ve ileti?im güçlü?ü olmas? orada kapal? bir toplum olu?mas?na yol açabilmektedir.
Akraba evliliklerinin da??l?m?na bak?ld???nda birinci derece ve ikinci derece kuzen evliliklerinin tüm akraba evliliklerinin % 80-90’n?n? olu?turdu?u gözlenmektedir.

Akraba evlilikleri ne tür risklere yol açar?
Akraba evlili?ini üzerinde durulmas? gereken bir sorun oldu?unu gösteren baz? bulgular vard?r. Akraba evlili?i yapanlarda ölü do?um s?kl???n?n normal topluma göre yakla??k 2 kat artt??? bildirilmi?tir (Normal toplumda %1.24, akraba evliliklerinde %2.14). Dü?ük ve ölü do?umlar birlikte ele al?nd???nda ayn? art?? yine dikkati çekmektedir (Normal toplumda %5.21, akraba evliliklerinde % 10.55). Yenido?an kay?plar? aç?s?ndan bak?ld???nda ise %50 lik bir art?? söz konusudur (Normal toplumda %10.76, akraba evliliklerinde %16.29). Ayr?ca akraba evliliklerinde do?umsal kusurlar?n 10 kat artt??? bildirilmektedir.
Akraba evlilikleri otozomal resesif ve çok faktörlü kal?t?m gösteren hastal?klar?n görülme s?kl???n? artt?rmaktad?r. Genler anne babadan çocuklara özelliklerin nakledilmesini sa?layan yap?lard?r. Anne babadan çocuklara aktar?ld?klar? içinde ayn? aile içinde genler aras?nda benzerlik ihtimali çok yükselmektedir. Akraba evlili?i ile görülme riski artan hastal?klarda da her iki e?te de ayn? tip bozuk genin/ genlerin olmas? gereklidir. Akrabalar aras?nda genler aras?nda benzerlik s?kl??? artt??? için rahats?z çocuk sahibi olma ihtimali de akrabalar aras?nda artmaktad?r.

Akraba evli?i yapanlar?n sa?l?kl? çocu?u olabilir mi?
Olabilir ancak akraba evlili?i yapanlarda di?er evliliklere göre risk artmaktad?r. Aileleri yan?ltan en önemli nokta, kendi aile ve çevrelerinde ba?kalar?n?n yapt?klar? akraba evliliklerinden sa?l?kl? çocuklar do?mas?d?r. Bu olay aileleri akraba evlili?i yapmak üzere cesaretlendirmektedir. Halbuki akraba evlili?i her gebelikte rahats?z çocuk anlam?na gelmemektedir. Akraba evlili?i yapan baz? aileler sa?l?kl? çocuk sahibi olabilirken di?erlerinde rahats?z çocuklar olabilir. Ailenin daha önceki gebeliklerinden sa?l?kl? çocuklar? olmas? daha sonraki gebeliklerdeki risk olmad???n? göstermeyece?i gibi, daha önce hasta çocuklar? olmas? sa?l?kl? çocuklar?n?n olmayaca??n? da göstermez.

Akraba evlili?i yapm?? çiftler nas?l izlenmelidir?
Öncelikle ailenin 3 ku?akl?k bir aile a?ac? çizilmeli ve her bir birey hakk?nda bilgi al?nmal?d?r. Aile a?ac?nda herhangi bir hastal???n belirtileri saptan?rsa bu durumla ilgili bilgilere ula??lmal?d?r. Ailedeki hasta bireyin t?bbi kay?tlar?, foto?raflar? ve ailenin verdi?i bilgiler de?erlendirilmelidir. Gere?i halinde ilgili bran?ta uzman ki?ilere dan???lmal?d?r. Hastal???n kal?t?m kal?b?na göre ara?t?rd???m?z birey için risk hesab? yap?l?r. Risk art??? varsa bu hastal??a yönelik testler planlan?r ve test sonuçlar?na göre ailenin gebeliklerinde risk varsa prenatal tan? planlanmal?d?r.
Ailede belirlenen bir risk faktörü yoksa o toplumda s?k görülen resesif hastal?klar ile ilgili ta??y?c?l?k testi yap?l?r. Bu ülkemiz için talessemi aç?s?ndan yap?lmal?d?r.
Bu ailelere gebeliklerinde takip alt?nda olmalar?, gebelikte biyokimyasal tarama testi, 2. basamak USG takibi ve bebeklerinin do?du?unda de?erlendirilmesi ve i?itme kay?plar? ve metabolik hastal?klar aç?s?ndan ara?t?rmas? yap?lmal?d?r.

Sonuç olarak;
Akraba evlili?i hala yayg?n bir sorun olmakla birlikte e?itimin artmas? ve sosyoekonomik ko?ullar?n düzelmesi ile giderek s?kl??? azalan ancak hala üzerinde durularak çözüm aranmas? gereken bir sorundur. Akraba evliliklerinden kaç?n?lmas? gereklili?i vurgulanmal?, akraba evlili?i yapm?? olan bireylerin genetik dan??ma almak için bir genetik uzman? ile görü?meleri sa?lanmal?, bu gebelikler ve do?an bebekler yak?ndan izlenmelidir. Ayr?ca toplumda s?k görülen otozomal resesif hastal?klar?n ta??y?c?lar?n?n belirlenmeli ve erken te?his için uygulanan tarama programlar?n?n yayg?nla?t?r?lmal?d?r.