 |
|
 |
|
Modern insan?n sorunu: uyku açl???
Hayat?n? çok çal???p az uyumak üzerine kuran günümüz insan?nda s?k görülen ``uyku açl???``, pek çok ciddi sa?l?k sorununu da beraberinde getiriyor
15 Ekim 2007 Pazartesi
Ay?egül Aydo?an Atakan
Günümüz insan?n?n en büyük sorunlar?ndan biri yetersiz uyumak.
Harvardl? uzmanlar?n ``uyku açl???`` olarak nitelendirdi?i yetersiz uyku, ba?ta kalp hastal?klar?ndan diyabete hatta kilo almaya kadar giden ciddi sorunlara yol aç?yor.
Harvard T?p Fakültesi Brigham and Women’s Hospital Uyku Sa?l??? Merkezi Direktörü Dr. Lawrence Epstein, Otolarengoloji Bölüm ?efi Dr. Jo Shapiro, Otoloj - Larengoloji uzman? Dr. Neil Battacharya, Ac?badem Sa?l?k Grubu’nun düzenledi?i konferans için geldikleri Türkiye’de, iyi bir uykunun s?rr?, uykuyu olumsuz etkileyen faktörleri ve uyku sa?l??? ile ilgili merak edilenler hakk?nda sorular?m?z? yan?tlad?.
En s?k görülen uyku problemi nedir?
En büyük problem uyku açl??? yani yetersiz uyku uyumak. Günümüz insan? uykuya dalamamaktan yak?n?yor. Gece uyuyamad?klar? için de gün içinde uyan?k kalamad???n? söylüyor.
?deal uyku süresi nedir?
Uyku ihtiyac? ki?iden ki?iye de?i?ir. Kimi insanlar az, kimileri çok uyur. Ama ortalama olarak 7.5 - 8 saat uykuyu yeterli olarak görürüz. Bu süreden daha az uyumak, uyku açl???na neden olur. Uyku açl??? da birtak?m problemleri beraberinde getirir. Yine sekiz saatin üzerinde uyuyanlarda bunun normal olmad???n? buna e?lik eden yan? s?ra ba?ka hastal?klar?n var oldu?unu dü?ünüyoruz.
Fazla uykuyla ba?lant?l? hastal?klar hangileridir?
Sekiz saatin üzerinde uyuyan ki?iler, kronik a?r? rahats?zl???ndan, kronik solunum problemlerinden veya kalp hastal?klar?ndan mustarip olabilirler. Bu nedenlerle uykular? uzuyor olabilir. Bu ki?ilerde uykunun uzamas?n?n nedeni, uykunun bölünmesidir.
?yi uyku uyuyamad??? için yatakta fazla kal?yorlar. Böylelikle kalitesiz uykuyla sekiz saattin üzerine ç?k?yorlar.
Yani fazla uyku bu hastal?klar?n habercisi olabilir mi?
Evet olabilir. Hastalar doktorlar?na ben fazla uyudum diye gelmezler ama uzun bir süre içinde uyuma miktarlar? giderek artarsa bunda bir de?i?iklik var diye gelip ba?vuruyorlar. Normalde 7 - 7.5 saat uyuyan ki?i bir süredir 9 - 9.5 saat uyuyorsa bir anormallik var demektir. Böyle bir durumda uyku doktoruna ba?vurmas? gerekir.
Kaliteli - iyi uyku nas?l olmal?d?r?
Hasta ?u sorular? kendisine sormal?d?r; ``Düzenli ve devaml? bir uykum var m??``, ``Yataktan kalkt???mda dinlenmi? olarak kalkabiliyor muyum?``. Bu ikisinin cevab? olumlu ise o zaman iyi bir uyku uyumu? demektir. Ama bu sorulara hay?r yan?t?n? veriyorsa o zaman doktora ba?vurmas?nda fayda var. Uykunun süresi de y?llarla de?i?ir. Ya?land?kça geceleri iki üç kez uykudan uyanmak normaldir. Ama genç biri için anormaldir. Önemli olan hastan?n uyand???nda ``dinlenemedim`` demesidir.
Az uykuyla yetinmenin bir yolu var m??
?htiyac?n?z olandan daha az uykuya kendinizi al??t?ramazs?n?z. Kendisini iki saat uykuya e?itti?ini söyleyenler var. Ama böyle bir ?ey olmaz. E?er böyle bir ?ey yaparsan?z hem ö?renme kabiliyetiniz azal?r, hem de i?teki performans?n?z dü?ebilir. Bunun da sa?l?kla ilgili birtak?m uzant?lar? olabilir. Devam?nda kalp hastal?klar? ?eker hastal??? veya kilo alma - obezite durumlar? ortaya ç?kabilir.
Peki az uyuyan ki?iler bunu nas?l ba?ar?yor?
Az uyumaya çal??an ki?ilerin ?öyle bir takti?i var; mesela geceleri üç saat uyuyor ama gün içinde ufak ufak uykular uyuyor. Birden fazla (?ekerleme) yap?yor. Hatta çok yak?n bir zaman önce yap?lan bir çal??mada bu gruplardan bir tanesinin uykusunu k?s?tl?yor, alt? gün alt? saatten daha az uyutuyorlar. Di?er grubu da hiç uyutmuyorlar, 48 saat boyunca uykudan mahrum b?rak?yorlar.
?ki haftan?n sonunda bak?yorlar ki alt? saatten az uyuyanlarda gündüz performans? dü?üyor. Yani 48 saat uyumamakla ayn? yere geliyor. Azar azar uykudan feragat etmek sonuçta uykusuz kalmakla ayn? ?ey.
Az uyuyanlarda kalp riski fazla
Eski insanlara göre daha az m? uyuyoruz? Ayr?ca uyku kalitesiyle ya?am süresi aras?nda bir ili?ki var m?? Örne?in çok çal???p az uyuyanlar?n daha az ya?ad??? do?ru mu?
100 - 150 y?ld?r Amerika’da insanlar?n uyku ihtiyac? 1 - 1.5 saat azald?. Bunun da sa?l?k üzerine olumsuz etkileri var. Uykudan mahrum kalmak, birçok risk faktörünü art?r?yor. Kalp damar hastal?klar?, diyabet ve kilo alma bu riskler aras?nda say?labilir.
Amerikal?lar daha az uyuyorlar belki ama ayn? zamanda daha fazla da yiyorlar eskiye göre. Acaba uyku açl???n? yemek yiyerek mi bast?rmaya çal???yorlar? Ya da mide açl???yla uyku açl???n? m? kar??t?r?yorlar? Dolay?s?yla uyku azl???n?n obeziteyle bir ili?kisi oldu?unu söyleyebilir miyiz?
Daha az uyumayla daha çok yeme aras?nda bir ba?lant? olabilir. Biliyoruz ki uykusuzluk baz? hormonlar?n sal?n?m?n? art?r?yor. Bu hormonlar?n sal?n?m? da yemek yeme ihtiyac?n? art?r?yor. Böyle bir ili?ki var. Ama herkes için söylüyorum, daha az yemek yiyip yeterli uyumak gerek.
|
 |
 |
|
 |
|
|
