|
Sosyal Statü ve Güzellik ?dealleri
Sosyal Statü ve Güzellik ?dealleri ?le ?li?kili Olarak Kad?n Giyiminin Analizi
by Sarah Andrews
E?er kad?n, erke?in ideal güzellik anlay???n? kendi alg?s?na dayanarak geli?tirmesinde, onu hayallerine göre ?ekillendirmesinde pasif insan kili rolüyle yetinip yeterli anlay??? gösterseydi, her?ey daha iyi olabilirdi. –Bram Dijkstra
Feminen biçim, kad?n modas?n?n ?ablonu olarak sunulmu?tur. Ancak, ço?unlukla vücut, toplumun giysi stilini çizebilece?i bir tuvalden ziyade, parçalara ayr?lm?? ve yeniden ?ekil verilebilir kil muamelesi görmü?tür. Bu bozukluk, güzellik idealinin do?al vücut ile uyu?mamas?ndan kaynaklan?yor. Bu toplumsal standartlar?n, kad?nlar?n modan?n önünde boyun e?mesini sa?lamas? ise vücut ?eklinin tam da kendisini yeni ve do?al olmayan çizgilere dönü?türüyor. Bu trendin e?ilimle?tirilmesi di?i vücudunun fonksiyonunun engellenmesini ve feminen biçimin nesnele?tirilip cinselle?tirilmesine neden olmaktad?r.
Bu yaz?, moda taraf?ndan, Yunan, Rönesans, 19. yüzy?l ve günümüzü kapsayan dört ana dönemde yarat?lan, biçimin esteti?i, vücudu kal?playan iç çama??rlar ve kostümler, ve, biçim ve fonksiyon hakk?ndaki toplumsal gizli anlamlara odaklanacak, kostümün feminen biçimi pohpohlamak için sunulmad???n?, dahas? onun de?i?tirilmesi ve i?levsizce sunulmas?n?n kad?nlar?n nesnele?tirilmesi ile sonuçland???n? belirterek sonlanacakt?r.
Toplum modaya uygun giyim söylemlerini uzun zamand?r dikte etmi?tir. Penny Storm Giysinin ??levleri adl? kitab?nda modaya uygun giysiyi tan?ml?yor: “Modaya uygun giysiler, rahatça uyum sa?lamam?za ve kendimizi güvenli bir biçimde ayr?mla?t?r?rken tümle?mi? hissetmemize ve rahatça uyum sa?lamam?za izin verirler”(Storm,331). Toplumun giysiye ili?kin buyruklar?, sosyal statüyü do?rudan kontrol ettikleri veya etkiledikleri sürece büyük öneme sahiptir. Storm, ayr?ca erkek giyiminin toplumsal ortamda kad?nlar?nkinden daha az önemli bulundu?unu öne sürmü?tür(110). Tarihe göre, kad?n kendine çeki düzen vermek için moday? kullanmakta daha avantajl? konumdad?r.
Elbiseler, bir dönemde ve çevrede yükselen sanat biçimini temsil ederler (Broby-Johansen, 5). Parametreler her toplumda feminen biçimin çizgilerini, güzellik idaeline daha iyi oturabilmesi için sürekli de?i?tirir. ?nsano?lu uzun zamandan beri güzelli?i derin bir ?ekilde de?erlendirmi?tir. George Santayana “Tabiat?m?zda güzelli?i gözlemlemek ve onu de?erli k?lmak için yayg?n bir e?ilimin olmas? gerekiyor. Hiç bir zihin ilkesi aç?klamas? bu dikkat çekici duyumu umursamamakta yeterli de?ildir ” diyor (Etcoff, 2). ?nsan güzelli?in pe?inden sadece ona sahip olmak için de?il, ayn? zaman da onu kontrol etmek için ko?mu?tur. Bundan dolay? toplum bir güzellik standard? yaratm??t?r. Bu ideal, yarg?lananlar taraf?ndan standart olarak ileri sürülmü?tür. Tarihin her a?amas?nda, moda dünyas?nda farkl?la?an estetik, popüleritenin içine ve d???na ta??nm??t?r.
Aristo fiziksel güzelli?e olan arzuya vurgu yapar. “Güzellik pek çok tavsiye mektubundan daha büyük bir tavsiyedir” der (Etcoff, 30). ?deal fiziksel güzellik henüz vücut bulmam??t?r ve insanlar?n onun için u?ra?malar? da henüz son bulmam??t?r. Bedensel güzellik uzun zamand?r ruhani güzellikle e?it say?lm??t?r. Sappho “Güzel olan iyidir” diye yazm??t?r(40). Bu durumda bireylerin kendilerini ait olduklar? toplumun ideal güzellik imgesine mümkün oldu?unca yak?n tutmaya çal??malar? onlar için avantajl?d?r.
Kad?nlar tarih boyunca bedenlerinin do?al hatlar?ndan onlar? önemli bir biçimde ay?ran pek çok farkl? kal?plara yerle?tirilmi?tir. Elbiselerinin alt?ndaki görülmemi? olan suçludur: fondöten görevi gören, kostümlerin hareketsiz kald???, iç çama??rlar. Yünden demire çe?itli materyalleri kullanarak toplum, canl? bedeni donuk, i?levsiz bir güzellik ideali olarak heykelle?tirmi?tir. Moda dünyas?, fiziksel görünü?ün üstesinden gelinmesi için, kad?nlar?n üzerine yerle?tirilmi? de?er ve toplum idealleri göstergesi olarak hizmet eder.
Sosyal Statü ve Güzellik ?dealleri ?le ?li?kili Olarak Kad?n Giyiminin Analizi
Bölüm II:
Antik Yunan
?nsanlar?n neden fiziksel güzelli?i arzulad??? soruldu?unda Aristo “Kör olmayan hiç kimse bu soruyu soramaz” diye cevap verdi. Güzellik çekicili?inin do?u?tan olmas? Aristo’yu dü?ündürmü?tür. Yunan resim ve heykelleri Yunanl?lar?n ideal insan biçimine çok fazla de?er verdiklerini görmemize kesinlikle izin veriyor. Antik Yunanl?lar bedeni bir bütün olarak de?erlendiriyorlarm?? gibi görünüyor. Güzelli?i onun bütünlü?ünde buldular ve bütünlü?ünden zevk ald?lar, ve bedendeki cinsel odaklar?, cinsel organlarla s?n?rl? kalmad? (Taylor, 54). Kad?nlar? heykellerinde genç ve yuvarlak olarak betimlediler; yüksek konik gö?üslerle birle?en konik bir bel ve kavisli kalçalar. Kad?nlar Yunan toplumundaki en büyük i?levlerini temsilen, annelik için mükemmel tekneler olarak betimlendi (Tyrrell, xiv).
Tüm objelerin dengesi ve uyumu en fazla önemi içerir, di?er bir yandan, Aristo tüm biçimlerin zihinde i?levleriyle birlikte de?erlendirilmesi konusunda ?srar eder, “ Verilen bir materyal, bir biçim ve bunlar?n birle?imi, madde ve biçimin birle?iminin birincil birlikteli?i; bundan dolay?, bir anlamda onun materyalinin bir parças? olarak; di?er bir anlamda bir parças? olmayarak, parçalar?n?n sadece tan?mlar?n?n yap?labilece?i ö?eler oldu?u.. En az?ndan her bir olu?un do?ru tan?m?, onun i?levine referans gösterilmeden yap?lamaz” (Aristotle 150-151).
Aristo varolu? biçiminin say?s?z parçalar olarak de?il bir bütün kavram olarak gözlemlenmesi ve bir obje için varolu?un i?leviyle ili?kisiz olarak mümkün olamayaca?? konusunda ?srar eder. Bu belki de Yunanl?n?n tüm bedeni ve onun elbiselerinin gösterilebildi?i heykelleri tercih etmesini aç?klayabilmektedir. Helenistik Yunan heykelleri kad?n erotisimine kar?? yeni bir ilgiyi ortaya ç?kar?r. M.Ö. dördüncü yüzy?ldan önce pek çok heykel sadece giysilerle a??r bir ?ekilde örtülmü? di?i nesneleri bar?nd?r?yordu. Atinal?lar Yunanl? ve Barbarlar?n aras?ndaki fark? sembolize eden, ki?inin üstünlü?ünü ima eden, erkek ç?plakl???ndan büyük haz al?yordu. Bu “kahramanca” ç?plakl?k ço?unlukla damgalanarak, Atinal? erkekleri temsil etmekle s?n?rland?r?lm??t?r (Pomeroy, 142). Atinal? kad?n kural gere?i atletik aktivitelere kat?lam?yorlard? ve soyunmalar? için de bir neden yoktu (143). Ancak, Helenistik sanat?n en dikkat çekici özelli?i belki de heykelde ç?plak kad?n figürünün geli?mesidir. Ç?plak kad?n?n ortaya koyulmas?nda en yayg?n olan, cinsel çekicili?inin yan? s?ra dinsel idealleri ?ekillendiren, Afrodit’dir. Böylelikle kad?n formu cinselli?e dikkat çekmeye ba?lam??t?r (145).
Yunan heykeli, Aristo’nun biçim ve i?leve ili?kin kurallar?n? ak?lda tutarak, Yunan giyiminin de?erlendirilmesine olanak sa?l?yor. Giyim ba?lam?nda, biçiminin, giysinin i?leviyle ba?lant?l? olarak de?erlendirilmesi zorunludur. Bir ki?inin giyiminin analizi onun toplum içindeki yerinin ke?fedilmesini sa?layabilir. Yunanl? kad?nlar ve erkekler birbirlerine benzer biçimde keten[1] giyiyordu. Erkekler diz boyu keten tercih ederlerken, kad?nlar bilek boyunu tercih ediyordu (Ewing, 14). Odisseus ve ?lyada’da da ku?akla ba?lanan bel gibi çe?itli ba?lama materyallerinin kullan?ld??? bölgelere gönderme yap?lm??t?r. Bu, Dorik ketenin ve elbiseyle beden yap?s?n? bir araya getirenin alt?na gizlemi?ti (Abrahams, 45). Homer Truval? kad?nlar? gö?üslerin birbirinden ayr?kl???na i?aret eden “derin gö?üslü” elbiselerle tarif ederken, barbar esirleri ince belli Knossos’lu kad?nlara gönderme yaparak “derin kemerli” olarak tarif etmi?tir (Abrahams, 15). Bundan dolay? korsenin atalar? Yunanl? s?k??t?r?lm?? kad?nlard?r.
Kad?n ve erkek giysileri toplumdaki i?levlerine göre oldukça büyük farkl?l?klar gösteriyordu. Erkekler sava?ç?lar olduklar?ndan hareket kabiliyetine olanak verecek k?sa ve bol kuma?lar kullan?rken, kad?nlar uzun ve dar kuma?lar içinde k?s?tlanm??lard?. Asl?nda Yunanl?lar?n kültürel idealleri yeti?kin erkek sava?ç?lard?. Bu durum, erkek çocuklar?n?n büyüdüklerinde sava?ç? ve baba, k?z çocuklar?n?nsa kocalar?na e? ve o?ullar?na anne olmalar?na dayan?yordu (Tyrrell, xiv). Heredot buna M.Ö. 568’deki Atinal? kad?nlar?n giyimindeki de?i?imi tarif ederken vurgu yapar. Önceleri keten kemikten veya metalden yap?lm?? olan bir i?ne yard?m?yla omuzlardan tutturuluyordu. Heredot, haber iletebilen tek bir erke?in sa? kald??? büyük bir Yunan yenilgisinden sonra kad?n giysilerinin nas?l de?i?ti?inden bahseder. E?lerinin ölüm haberiyle ç?lg?na dönen Yunanl? kad?nlar, büyük öfke içinde haberciyi bro?lar?yla b?çaklayarak öldürürler. Sonras?nda ise kad?nlar hiç i?ne kullan?lmayan ?yona ait giysi biçimini kullanmaya zorlanarak cezaland?r?l?rlar. Giysilerindeki i?neler kad?nlar?n öfkelenmelerine ve eyleme geçmelerine izin verdi?inden giysileri de?i?tirilmi?tir. Yunanl? kad?nlar?n giysileri, alg?lan?lan toplumsal rollerince dikte edilmi? gibi görünmektedir.
Ancak Yunanl? kad?nlar için baz? istisnalar söz konusuydu. Baz? Yunanl? kad?n an?tlar?nda k?sa keten bulunmu?tur. Bu an?tlardaki giysiler uzun tarzdaki gibi bir düzene ve ba?lamalara sahip olsa da boylar? ancak dizlere ula?abiliyordu. Bu giysiler egzersiz yapan ya da sava?an Amazon kad?nlar taraf?ndan giyiliyordu. Giysiler ço?unlukla yay kullanan Amazon sava?ç?ya kolayl?k sa?lamak amac?yla sa? gö?üsü aç?kta b?rakacak ?ekilde uyarlanm??t? (Evans, 34). Giysideki farkl?l?k Amazon kad?n?n kültürel rolünü yans?tmaktayd?. Yunanl?lar?n imgeleminde, Amazonlar, kad?nlar?n erkekleri yeti?tirme rolleriyle terkedilmi?likleri ve kad?ns? özellikler yerine erkeksi özellikleri kendilerine mal etmelerinden dolay? ortaya ç?kan y?k?c? güçlerin serbest kalmas?n? temsil eder (Yalom, 23). Amazon miti kültürel zorunlulu?un tersine çevrilmesidir: o?ullar?n?n annesi olmay? reddedip sava?a giden kad?nlar (Tyrrell, xiv). Bu kad?nlar erkek giysilerini ve harekete geçmeyi benimseyerek güç kazan?rlar. Sa? gö?üsün hatta pek çok durumda her iki gö?üsün aç?larak zincirlerinden kurtulmas? kad?nlar?n onlardan hayatlar?n? mütevazi bir ?ekilde meme vermeye dayand?rmalar?n? isteyen erkek egemen kültüre teslim olmaktaki isteksizliklerini ilan eder. Spekturumun di?er taraf?nda ise ba?ka bir örnek, gö?üslerini ba?ka bir amaçla açan Hetairalar vard?r; fahi?elik (Yalom, 160). Hetaira kelimesi erkeklerle arkada? olan ve zengin erkeklerle dü?üp kalkarak entelektüel ve artistik yeteneklerini besleyebilecekleri e?siz e?itim ayr?cal???ndan zevk alan fahi?eler anlam?na gelmektedir (Pomeroy, 89). Hetairalar a?ikar biçimde ücretlilerdi. Onlar Yunanl? kad?nlar aras?nda bir tek onlar kendi ekonomik özgürlüklerine sahiplerdi. M?s?rl? bir fahi?enin Sappho’nun erkek karde?i taraf?ndan serbest b?rak?ld??? Rodopis zaman?ndan beri, fahi?elerin, servetlerini s?rad??? yollarla harcamalar?ndan feragat ettiklerine inan?lmaktad?r. Ropodis’in paray? bir piramid in?a etmekte kulland??? varsay?lmaktad?r (91).
Bu kad?nlar mükemmel bir biçimde birbirinden ayr?lan iki di?il gücü elde etmi?lerdir. Amazonlar gücü erkeklerden tamamen ayr? ya?ayarak bulmu?lard?. Yaln?z kad?nlar?n oldu?u topluluklar?nda bir gö?üsün ç?kar?lmas? ve fiziksel becerilerin artt?r?lmas? onur rozeti gibiydi. Di?er bir yandan Hetairalar bir bak?ma kendi özgürlüklerini kazanabilmi?lerdi. Bir kad?n vücudunu kullanarak fahi?eli?i seçebilirdi. E?er yeterince ak?ll?ysa yeterli paray? biriktirerek kendi genelevini açarak erkeklerden ayr? kendi ekonomik özgürlü?ünü elde edebilirdi (Pomeroy, 91). Ancak bu tip bir güç kad?nlar?n dü?ürülmü? statülerini devam ettirdiklerinden belirsiz bir tip güçtür. Maalesef erkek egemen bir toplumda kad?n vücudunun sömürülmesi oldukça karl? bir i?tir. Sonuç olarak, hem Hetarailer hem Amazonlar kocalar?na e? görevini yerine getiren kad?nlardan daha yüksek bir statüye sahip olmay? istemi?ler ve bunu giysileri ile göstermi?lerdir. Ancak, somutla?t?r?lm?? fahi?elikte güç yaln?z bedenin yanl?? kullan?m?yla kazan?labilirken, Amazonlar gücü erkeksiz bir toplum yaratarak kazanm??lard?r. Yani hiçbiri normal toplumda do?ru e?itli?e ula?amam??t?r.
Yunanl?lar üzerine güç uygulanarak s?k??t?r?lan söz dinler e?in vücut bölgesine i?aret eden korsenin öncelini icat etmi?lerdir. Ancak, Amazon kad?n buna tamamen isyan etmi?tir. Onlar k?sa ve sa? gö?üslerini aç?kta b?rakan ketenler giydiler (tabi e?er o gö?üs yerinde ise, çünkü pek ço?u gö?üslerini yay kullan?mlar?n?n geli?mesi için kesiyordu). Onlar uygun e? biçiminin antiteziydiler ve giysileri de saf bir biçimde i?levseldi (Houston, 50).
|
 |
