|
Yeryüzünün Elmas? Y?ld?z
Yeryüzünün Elmas? Y?ld?z
Milyonlarca y?l önce olu?an, güzelli?in ve esteti?in simgesi elmas, yüzy?llard?r zenginli?in ve geli?mi? zevkin ispat? oldu. Osmanl? elmaslar?, eski zaman ihti?am?n?n göstergesi olarak, ustalar? azalsa da, hayaller diyar?ndan par?ldayarak göz k?rp?yorlar.
?HA muhabirinin çe?itli kaynaklardan derledi?i bilgilere göre, yerkürenin ilk zamanlar?nda yüksek bas?nç ve yeralt?n?n ?s?s?yla olu?an `kimberlit` ad? verilen erimi? bir kayan?n, yerüstüne itilip so?umu? halidir elmas. Kimberlit, yüksek nispette magnezyum ve demir bulunduran volkanik kaya kal?nt?s?d?r. Ya???lar?n ve hava ?artlar?n?n ?ekillendirdi?i ve nehir yataklar?na sürükledi?i elmaslar, kaz?c?lar ve elmas toplay?c?lar?n?n çal??malar?yla ortaya ç?kar?l?r.
Elmas?n kazan?lmas?, di?er minerallerin i?lenmesi gibidir. Yaln?z kristaller o kadar bol de?ildir. Çok da??n?k olup, tespitleri bile güçtür. Yeryüzüne yak?n cevherler oldu?u gibi, 300 metre derinlerde olan cevherler de vard?r. Cevher kayalar?, borular dald?r?larak k?r?l?r. Ç?kar?lan balç?kl?, kumlu cevher iki ameliyeden geçirilir. Cevher önce yo?un bir s?v?da yüzdürülür. Çok a??r olan mineraller dibe çöker. Daha sonra kumlu-çamurlu kar???m, bir nevi elekte a?a??-yukar? titre?im verilerek, elmas?n dibe çöktürülmesi sa?lan?r.
Ayr? bir sistemle hem kesilmi?, hem de parlat?lm?? hale getirilebilen yegane mineral, elmast?r. Birçok elmas kristali, kendili?inden p?rlanta olacak ?ekildedir. Fakat bir k?sm? da kesilmek zorundad?r. Kesilmesi dikkat ve titizlik ister. Elmaslar?n k?ymeti dört faktörle ilgilidir: Kesilme, renk, büyüklük ve mükemmellik. Çatlak olup olmamas? da çok önemlidir. Çünkü, çatlakl?k, ???k giri?ini zorla?t?rmaktad?r. Sar? ve kahverengi elmaslar pek istenmez. Pembe, menek?e rengi ve ye?il elmaslar çok makbuldur. Kesilme ?ekli belki de en mühim faktördür ve parça büyüklü?ü ile k?ymeti artar.
Bu özel ta?lar, bir gram?n yakla??k 5`te 1`ine denk gelen `k?rat` ile ölçülür ve de?erlendirilir. Elmas?n en çok bulundu?u yerler olarak, Güney Afrika (Kimberley`de), Güney Amerika, Endonezya ve Hindistan say?labilir. 19. yüzy?lda Güney Amerika ve Afrika`daki elmas yataklar? bulunmadan önce, dünyadaki en önemli yataklar?n adresi Hindistan`d?. Elmas i?lemecili?inin ve ticaretinin bu merkezi, Osmanl? elmaslar?n?n da kayna??n? olu?turmu?. 15. ve 16. yüzy?lda elmaslar tek ba??na de?il zümrüt ve yakutla birlikte kullan?lm??. Bu yüzden, eski tak?lar?n bozulmalar? ve elmaslar?n tekrar kullan?lmalar? sebebiyle o dönemden günümüze çok az say?da örnek ula?m??.
17. yüzy?lda Osmanl?`n?n merkezi ?stanbul`da, Avrupa`da oldu?u gibi yaln?z elmasla bezeli mücevherler üretilmeye ba?lanm??. Elmas kullan?m?n?n alt?n ça?? 18. yüzy?la denk gelmektedir. Bu döneme kadar do?al ?ekillerine çok müdahale edilmeyen elmaslar, Avrupa`da ba?layan teknikle önceleri alt? düz kesilerek kullan?lmaya ba?lanm??. Daha sonra da geometrik ?ekil verilerek ta??n daha ???lt?l? görülmesi sa?lanm??t?r. Bu tür ???ldayan elmaslara da `brilliant` denmi?tir. Günümüzde `p?rlanta` olarak bilinen ta?lar?n kökeni bu kelimedir.
Osmanl? elmas i?çili?i, 19. yüzy?lda ya?anan köklü sosyal de?i?imlerden sonra; dünyadaki elmas ticaretinin rotas?n?n Güney Afrika`ya kaymas?yla kaybolmaya yüz tutmu?tur. Osmanl? elmaslar?n?n örneklerini, Topkap? Saray? Müzesi`nde görmek ve zaman?n?n en güçlü imparatorlu?unun ihti?am?na ?ahit olmak yerli ve yabanc? turistler için her zaman mümkün.
?HA
|
 |
