 |
|
 |
|
d?? gebelik
d?? gebelik
d?? gebelik, embryonun normalde yerle?mesi gereken rahim d???nda bir yere yerle?erek geli?mesini sürdürmesidir. Yakla??k olarak 100 gebelikte 1 oran?nda görülmekle birlikte, son y?llarda bu s?kl?k biraz daha artm??t?r.
d?? gebelik en s?k olarak rahmin iki yan?ndaki tüplerde görülür. Normalde kad?n?n yumurtas? ile erke?in spermi tüplerde kar??la??p döllenme burada gerçekle?ir. Döllenen yumurta 48-72 saat sonra rahime ula??p, burada yerle?ir ve geli?mesine devam eder. Tüplerin iç tabakas?nda bir hasar olu?tu?unda döllenmi? yumurtan?n bu yolculu?u gerçekle?mez ve tüp içinde geli?mesine devam ederek d?? gebeli?e neden olur.
Tüpler rahim duvar? gibi, kal?n ve geni?leme yetene?ine sahip olmad?klar? için gebeli?in büyümesi ile gerilip bir süre sonra y?rt?l?rlar. Bu hastan?n ya?am?n? tehdit edici bir iç kanamaya neden olabilir. Amaç bu evreye ula?madan hasatl???n tan?nmas? ve tedavi edilmesidir. Bu nedenle gebelik ?üphesi olan ki?ide erken dönemde yap?lan ultrasonografinin amac?, gebeli?in yerle?im yerinin ve gebeli?in sa?l?kl? olup olmad???n?n belirlenmesidir.
DI? GEBELiK KiMLERDE DAHA SIKTIR?
d?? gebelik için en önemli risk faktörü geçirilmi? olan genital infeksiyonlard?r. Tüpün içinde döllenmi? yumurtan?n rahim içine naklini kolayla?t?ran tüysü olu?umlardaki kal?c? hasar d?? gebelik olu?umunu kolayla?t?rmaktad?r. Bu infeksiyonlar klinik belirti vermeden, fark?na var?lmadan da geçirilmi? olabilir.
Sigara ve nikotin de ayn? ?ekilde tüpte hasara neden olarak d?? gebelik olas?l???n? artt?r?c? bir risk faktörüdür. Tüplerle ilgili geçirilmi? ameliyatlar da d?? gebelik için risk faktörüdür. Tüp bebek uygulamalar?ndan sonra d?? gebelik daha s?k görülmektedir. Daha önce d?? gebelik nedeniyle ameliyat geçirmi? olmak da d?? gebelik olas?l???n? yakla??k 10 kat artt?rmaktad?r.
NASIL BELiRTi VERiR?
A?r?, adet gecikmesini izleyen vaginal kanama en önemli i?aretlerdir. A?r?n?n nedeni tüpün gerilmesidir. Daha sonra tüp y?rt?l?p, kar?n içine kanama oldu?unda çok ?iddetli a?r? ve bay?lma ortaya ç?kar. Amaç olay? bu boyuta gelmeden te?his ve tedavi edebilmektir.
Muayene esnas?nda rahim yan?nda kitle saptanmas? da önemli bir bulgu olabilir. Ancak bu daha ilerlemi? hastal?k tablosunda kar??la??labilecek bir bulgudur.
NASIL TANI KONULUR?
Bugün d?? gebelik tan?s?nda kullan?lan en önemli iki araç ultrasonografi ve kanda yap?lan beta hCG düzeyi ölçümüdür. Bu sayede hastal?k çok erken a?amada yakalanabilmektedir. Geçmi?te anne aç?s?ndan ölümcül bir hastal?k olan d?? gebelik bu sayede ölümcül bir hastal?k olmaktan ç?km??t?r. Tan?da ?üphe oldu?u durumlarda laparoskopi hem tan? hem de hastal??? tedavi edici olarak kullan?labilir.
Kanda yap?lan gebelik testi, yani beta hCG düzeyi 1500 mIU/ml nin üzerinde oldu?u halde , vaginal ultrasonografide rahim içinde gebelik kesesi görünmüyorsa d?? gebelik olas?l??? yüksektir. Ayr?ca ultrasonografide yumurtal?k-tüp etraf?nda kitle saptanmas?, bat?n bo?lu?unda serbest s?v?-kan görülmesi tan?y? destekleyen bulgulard?r. Normalde bu dönemde güna??r? bak?lan beta hCG de?erleri sa?l?kl? bir gebelikte 2 kat artar. Gebelik sa?l?kl? bir gebelik de?ilse veya d?? gebelik söz konusuysa bu art?? daha yava? olur. Burada pe? pe?e yap?lan beta hCG ölçümleri ile birlikte ultrasonografik de?erlendirmelerle tan? büyük ölçüde do?ru olarak konulabilir.
Beta hCG düzeyi yeterince artm?yor ve ultrasonografide rahim içinde gebelik kesesi saptanmad??? halde tan?da ?üphe varsa, kürtajla rahim içinden al?nan parça ile rahim içinde ortaya ç?k?p bozulmu? bir gebelik mi, yoksa gerçekten d?? gebelik mi oldu?u ayr?m? yap?labilir. Beta hCG düzeyinin güna??r? 2 kat artt??? hastalarda, rahim içinde sa?l?kl? bir gebelik geli?ebilece?inden bu i?lemden kaç?n?lmal?d?r.
Di?er yard?mc? bir laboratuar testi de kan progesteron hormon ölçümüdür. Gebelik hormonu olan progesteronun 25 ng/ml alt?nda ölçülmesi s?kl?kla gebeli?in sa?l?kl? olmad???na i?aret eder. Bu ya rahim içindeki bozulmu? bir gebelik veya d?? gebelik olabilir.
Vaginal yoldan yap?lan ultrasonografide nadiren tüpteki gebelik kesesi ve hatta bebe?in kalb at??lar? görülebilir.
DI? GEBELi?iN Di?ER YERLE?iM BöLGELERi
d?? gebelik çok büyük olas?l?kla tüplerde görülür. Di?er yerle?im bölgeleri yumurtal?klar (ovaryen gebelik), abdominal gebelik ve servikal gebeliktir.
Yumurtal?kta d?? gebelik, tüm d?? gebeliklerin %1 inden daha azd?r. Spermin yumurtay?, yumurtal?k içinde döllemesi sonucu ortay ç?kar. Abdominal gebelik, gebeli?in kar?n bo?lu?unda yerle?mesidir. Tüpteki gebeli?in kar?n bo?lu?una at?l?p burada geli?imini sürdürmesi veya gebelik ürününün do?rudan kar?n bo?lu?unda geli?mesi ile olu?ur. çocu?un e?i -plasenta- barsaklar veya kar?n iç zar?na yap???p buradan beslenir. Ancak bu gebelikler nadiren çok ileri gebelik aylar?na ula??rlar. Ultrasonografide bebe?in etraf?nda rahim duvar?n?n görülmemesi ve rahmin ayr?ca bo? olarak saptanmas? ile tan? konur. Tedavisi cerrahi olarak gebeli?in sonland?r?lmas?d?r.
Servikal gebelik, gebeli?in rahim a?z?nda €“serviks- yerle?mesidir. Rahim a?z?n?n, rahim duvar? gibi geni?leyemedi?i için gebeli?in büyümesi ile y?rt?lma ve çok ?iddetli kanama olur. Tedavisi ilaçla veya cerrahi olarak yap?labilir.
DI? GEBELiK NASIL TEDAVi EDiLiR?
Bugün d?? gebelik tedavisinde en s?k kullan?lan yöntem laparoskopidir. Bunun d???nda aç?k ameliyat yani laparotomi, bugün ancak iç kanamas? olan hastalarda tercih edilmektedir. Son y?llarda ilaçla tedavi de erken dönemde saptanan d?? gebeliklerin tedavisinde ba?ar?yla uygulanmaktad?r.
CERRAHi TEDAVi
Cerrahi tedavi laparoskopi veya laparotomi ile yap?labilir. Her iki i?lem de ayn? amaçla kullan?labilir. Hastan?n daha çabuk iyile?mesi ve daha k?sa süre hastanede kalmas? aç?s?ndan laparoskopi tercih edilmektedir.
Laparotomi, ancak çok acil giri?im gerektiren, iç kanamal? hastalarda uygulanmaktad?r. Cerrahi tedavi tüpü koruyucu biçimde, tüpün aç?l?p gebelik ürününün bo?alt?lmas? ve kanaman?n durdurulmas? ?eklinde konservatif bir ameliyat olarak uygulanabilir. Tüp çok hasar görmü?se veya hastan?n tekrar çocuk iste?i yoksa tüp tamamen al?nabilir.
Laparoskopi kar?n aç?lmadan yap?lan ameliyat ?eklidir. Göbek alt?ndan ve kar?n alt bölgelerinde 3 adet, 5-10 mm.lik kesilerle girilerek, optik sistemlerle kar?n içi ve genital organlar görüntülenmektedir. Genel anestezi alt?nda yap?lan bir i?lemdir. s?kl?kla hasta hastanede 1 gün kal?p taburcu edilebilir. Laparoskopide s?kl?kla konservatif giri?im yap?lmaktad?r. Kar?n içi kontrol edildikten sonra d?? gebelik bulunan tüp saptan?r. Tüpe çizgi ?eklinde bir kesi yap?larak gebelik ürünü bo?alt?l?r ve kanama kontrolü sa?lan?r. Tüp korundu?u için hastan?n ayn? tüpten tekrar gebe kalma ?ans? devam eder. Bu i?lemden sonra tekrar d?? gebelik olma ?ans? %10 kadard?r. Hastan?n tekrar gebe kalma ?ans?, tüp etraf?nda yap???kl?k olup olmamas?na, di?er tüpün durumuna da ba?l?d?r.
Tüpü çok hasar gören ve d?? gebeli?in tekrarlama olas?l???n?n yüksek oldu?u hastalarda tüpün ç?kart?lmas? tercih edilebilir.
Yukar?da bahsedilen i?lemler aç?k ameliyatla, yani laparotomi ile de gerçekle?tirilebilir.
TIBBi TEDAVi
Son y?llarda d?? gebelik tedavisinde ilaçla tedavi de uygulanmaya ba?lanm?? ve iyi sonuçlar al?nm??t?r. Methotrexate bu amaçla kullan?lan ilaçt?r. Beta hCG düzeyinin 10.000 mIU/ml alt?nda oldu?u ve iç kanama olmam?? hastalarda uygulanabilir. Methotrexate tümör tedavisinde kullan?lan bir ilaçt?r. Gebelik hücreleri normal hücrelerden daha h?zl? ço?ald?klar? için bu ilaca t?pk? tümör hücreleri gibi yan?t vermekte, dolay?s? ile büyümeleri durmaktad?r. Bu tedavinin ba?ar? ?ans?, uygun vakalarda %90 ?n üzerindedir. Tekrar d?? gebelik olma olas?l??? da cerrahi tedavi sonras?ndaki gibi yuzde 10 civar?ndad?r. Dezavantaj? iyile?me sürecinin daha uzun olmas? (10-15 güne kadar) ve ilaca ba?l? baz? yan etkilerin görülebilmesidir
|
 |
 |
|
 |
|
|
|
|
|
|
|
Ekleyen
|
: BaHaR |
|
Okunma Sayısı |
:
127 |
|
Eklenme Tarihi |
:
20 Ocak 2007, Cumartesi |
|
SONRAKI |
:
C?NSEL ARZU NED?R ?
|
|
|
|
|
|
|
|
|
